BLOG

Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητα, όπως και αυτά με σχιζοειδή προσωπικότητα, είναι κοινωνικά και συναισθηματικά απομονωμένα. Επιπλέον, εμφανίζουν εκκεντρικότητες και ιδιορυθμίες στη σκέψη, στην αντίληψη και στην επικοινωνία. Παρόλο που αυτές οι εκκεντρικότητες είναι όμοιες με εκείνες των ατόμων που έχουν σχιζοφρένεια, οι περισσότεροι ενήλικοι με σχιζότυπη προσωπικότητα δεν αναπτύσσουν σχιζοφρένεια. Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητα μπορεί να έχουν και παρανοϊκές ιδέες.

Ως διαταραχή εμφανίζεται σε περίπου 3% του γενικού πληθυσμού.

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V τα άτομα αυτά παρουσιάζουν τα ακόλουθα συμπτώματα κατά την κλινική τους εικόνα:

1. Ιδέες συσχέτισης (αποκλείοντας τις παραληρητικές ιδέες συσχέτισης)
2. Παράδοξες πεποιθήσεις ή μαγική σκέψη που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και που είναι ασύμβατες με τις πολιτισμικές σταθερές (π.χ. δεισιδαιμονία, πίστη σε μαντική ικανότητα, τηλεπάθεια ή «έκτη αίσθηση» σε παιδιά και εφήβους, αλλόκοτες φαντασιώσεις ή αλλόκοτες επίμονες ενασχολήσεις)
3. Ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες συμπεριλαμβανόμενων και σωματικών παραισθήσεων
4. Παράδοξο τρόπο σκέψης και παράδοξο λόγο (π.χ. ασαφή, περιστασιακό, μεταφορικό, υπερεπεξεργασμένο ή στερεότυπο)
5. Καχυποψία ή παρανοειδή ιδεασμό
6. Απρόσφορο ή συρρικνωμένο συναίσθημα
7. Συμπεριφορά ή εμφάνιση που είναι παράξενη, εκκεντρική ή περίεργη
8. Έλλειψη στενών ή έμπιστων φίλων εκτός από τους συγγενείς πρώτου βαθμού
9. Υπερβολικό κοινωνικό άγχος που δεν ελαττώνεται με την οικειότητα και τείνει να συνδέεται με παρανοειδείς φόβους παρά με αρνητική εκτίμηση για τον εαυτό τους

Οι άνθρωποι με σχιζοειδή προσωπικότητα παρουσιάζονται εσωστρεφείς, συνεσταλμένοι και μοναχικοί. Γενικό χαρακτηριστικό τους είναι η αποστασιοποίηση από τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Είναι συναισθηματικά ψυχροί και κοινωνικά απόμακροι, με έντονο το αίσθημα της μοναχικότητας, χωρίς ιδιαίτερες φιλικές ή κοινωνικές συναναστροφές. Μιλούν λίγο, παρασύρονται σε ονειροπολήσεις και προτιμούν τη θεωρία από την πράξη. Συχνά καταφεύγουν στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας μέσω της φαντασίωσης.

Ως διαταραχή, εμφανίζεται στο 7,5% του γενικού πληθυσμού, και σε διπλάσια αναλογία στους άντρες από τις γυναίκες.

Η συναισθηματική κατάσταση των ατόμων που πάσχουν από Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας τείνει να κυριεύεται από επιθετικότητα και έλλειψη εμπιστοσύνης. Πιο συγκεκριμένα, οι άνθρωποι με αυτή τη διαταραχή θεωρούν ότι οι άλλοι έχουν εχθρικές διαθέσεις απέναντί τους. Κατά συνέπεια, προσπαθούν πολύ να προστατευτούν και γίνονται καχύποπτοι σε οποιαδήποτε αλλαγή καταστάσεων που τους απασχολούν. Ως αποτέλεσμα δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους ανθρώπους, να διατηρήσουν στενούς δεσμούς, επιδεικνύουν παθολογική ζήλια, και προτιμούν την απομόνωση χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι αποδοτικοί με ό,τι καταπιάνονται. Ως διαταραχή, εμφανίζεται στο 0,5 – 2,5% του γενικού πληθυσμού και είναι πιο συχνή στους άντρες παρά στις γυναίκες.

Το άτομο που πάσχει από Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας πληρεί τα ακόλουθα διαγνωστικά κριτήρια κατά DSM-V:

1. Παρουσιάζει έντονη καχυποψία βασισμένη σε υποκειμενικές σκέψεις ότι οι άλλοι τον κοροιδεύουν και προσπαθούν να τον εξαπατήσουν
2. Ασχολείται επίμονα με ανυπόστατες αμφιβολίες για την πίστη ή την αξιοπιστία φίλων ή συνεργατών
3. Δεν εμπιστεύεται προσωπικά θέματά του στους άλλους, από αδικαιολόγητο φόβο ότι οι πληροφορίες θα χρησιμοποιηθούν κακόβουλα εναντίον του
4. Συνηθίζει να εξάγει εσφαλμένα συμπεράσματα διαβάζοντας κρυμμένα μειωτικά ή απειλητικά μηνύματα σε καλοήθεις παρατηρήσεις ή γεγονότα
5. Κρατά επίμονα κακία, δηλ. δεν συγχωρεί προσβολές, τραυματισμούς ή υποτιμήσεις.
6. Γίνεται συχνά εχθρικό και αντιδρά πολύ επιθετικά σε κινήσεις ή λόγια, που το ίδιο το άτομο εκλαμβάνει ως προσβολές.
7. Προβαίνει σε σκηνές ζηλοτυπίας σχετικά με την πίστη του (της) συζύγου ή του σεξουαλικού συντρόφου χωρίς προφανή λόγο.

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι από τις πιο πολυμελετημένες καθώς για πολλά χρόνια η διεθνής βιβλιογραφία είχε ασχοληθεί με την προσπάθεια να αποδώσει διαγνωστικά την μεταιχμιακή συμπτωματολογία αυτής της διαταραχής. Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή τείνουν να βιώνουν έντονα και ασταθή συναισθήματα και διάθεση η οποία μεταβάλλεται σημαντικά και γρήγορα. Γενικά το συνασίθημά τους κλιμακώνεται πολύ γρήγορα ακόμα και από κάτι που φαινομενικά μπορεί να είναι ασήμαντο, και αποκλιμακώνεται με πάρα πολύ αργούς ρυθμούς. Ως αποτέλεσμα τα άτομα αυτά παρουσιάζουν συχνά εκρήξεις θυμού και έχουν υψηλή αυτοκτονικότητα και άλλες παρορμητικές συμπεριφορές όπως είναι η χρήση ουσιών , επικίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, αυτοτραυματισμοί, διαταραχές της πρόσληψης τροφής, υπερβολικά έξοδα. Αυτές οι συμπεριφορές συντελούν στην παροδική ανακούφιση, χωρίς όμως μακροπρόθεσμα οφέλη. Τα άτομα αυτά αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσα από την πόλωση, το όλα ή τίποτα. Αυτή η τάση οδηγεί σε μία ασταθή υποκειμενική αίσθηση του εαυτού, με αποτέλεσμα αυτά τα άτομα να δυσκολεύονται να βιώσουν οποιοδήποτε είδος ισορροπίας. Συχνά αλλάζουν δουλειές, καριέρες, σχέσεις, τόπο διαμονής, στόχους ζωής, κατά βάση με ένα παρορμητικό τρόπο. Η έντονη, λοιπόν, δυσκολία τους να ρυθμίσουν τα έντονα συναισθήματά τους φαίνεται να έχει σημαντικά αρνητική επίπτωση σε όλα τα επίπεδα της ποιότητας της ζωής τους.

Τα άτομα που πάσχουν από μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας παρουσιάζουν έναν εκτεταμένο τύπο αστάθειας των διαπροσωπικών σχέσεων, της εικόνας του εαυτού και των συναισθημάτων και έντονης παρορμητικότητας που αρχίζει νωρίς στην ενήλικη ζωή και είναι παρών σε μία ποικιλία καταστάσεων, όπως φαίνεται από πέντε (ή περισσότερα) από τα παρακάτω:

1. Ξέφρενες προσπάθειες του ατόμου να αποφύγει πραγματική ή φανταστική εγκατάλειψη
2. Ένας τύπος ασταθών και έντονων διαπροσωπικών σχέσεων που χαρακτηρίζονται από εναλλαγές μεταξύ των ακραίων περιπτώσεων της εξιδανίκευσης και της υποτίμησης
3. Διατάραξη της ταυτότητας: έντονα και επίμονα ασταθής εικόνα ή αίσθηση του εαυτού
4. Παρορμητικότητα σε τουλάχιστον δύο τομείς που είναι δυνητικά αυτοκαταστροφικοί (π.χ. ξόδεμα χρημάτων, σεξ, κατάχρηση ουσιών, απρόσεκτη οδήγηση, επεισόδια υπερφαγίας)
5. Επανειλημμένη αυτοκτονική συμπεριφορά, χειρονομίες ή απειλές ή αυτοακρωτηριαστική συμπεριφορά
6. Συναισθηματική αστάθεια οφειλόμενη σε έντονη αντιδραστικότητα της διάθεσης (π.χ. έντονη επεισοδιακή δυσφορία, ευερεθιστότητα ή άγχος που συνήθως διαρκεί για λίγες ώρες και μόνο σπάνια περισσότερο από λίγες μέρες)
7. Χρόνια αισθήματα κενού
8. Απρόσφορος, έντονος θυμός ή δυσκολία ελέγχου του θυμού (π.χ. συχνά ξεσπάσματα θυμού, συνεχής θυμός, επανειλημμένα το άτομο έρχεται στα χέρια)
9. Παροδικός, σχετιζόμενος με στρες παρανοϊκός ιδεασμός ή σοβαρά διασχιστικά συμπτώματα

Οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας παραμένουν σε μία διαρκή ενασχόληση με φαντασιώσεις ατελείωτης επιτυχίας και δύναμης του εαυτού τους, έχοντας μια υπερβολική εντύπωση για την αξία τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με την έλλειψη ενσυναίσθησης για τους άλλους κάνουν τις σχέσεις τους συγκρουσιακές με αποτέλεσμα να είναι συχνά επιφανειακές χωρίς πραγματική εγγύτητα. Επιδεικνύοντας την ανωτερότητά τους συχνά αισθάνονται ότι χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης και μπορεί να προβαίνουν σε συμπεριφορά η οποία είναι αλαζονική και υπεροπτική προς τους άλλους. Επίσης, μπορεί να απορροφώνται τόσο από τα όνειρά τους χωρίς παράλληλα να προσπαθούν στην καθημερινότητά τους και χωρίς να διοχετεύουν ενέργεια στην επίτευξη στόχων. Μερικές φορές, η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα εναντίον των άλλων, καθώς έχουν ανάγκη να νιώθουν δυνατοί και να τους εκτιμούν. Ωστόσο, η μη επιδέξια επίδειξη δύναμης συνήθως φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα, κάνοντας τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν να μην τους αποδέχονται. Κατά συνέπεια, στις περιπτώσεις που συνειδητοποιούν ότι υπόκεινται σε περιορισμούς ή σε αίσθημα απόρριψης, η επίπτωση στη συναισθηματική τους δυσφορία μπορεί να κυμανθεί από εκνευρισμό έως και κατάθλιψη. Τέλος, η σχέση με σημαντικούς ή επιφανείς ανθρώπους τους δίνει αίσθηση αξίας, και έχουν ανάγκη την επιβράβευση των άλλων για να μπορούν να ενδυναμώνουν την εύθραυστη αυτοεκτίμησή τους.

Η διαταραχή αυτή εμφανίζεται σε λιγότερο από 1% του γενικού πληθυσμού.

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V ένα άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή πρέπει να πληρεί πέντε τουλάχιστον από τα παρακάτω κριτήρια:

1. Έχει μία μεγαλειώδη αίσθηση σπουδαιότητας για τον εαυτό του (π.χ. διογκώνει τα επιτεύγματα και τα ταλέντα του, περιμένει να αναγνωρισθεί σαν ανώτερο χωρίς να παρουσιάζει ανάλογες επιτυχίες)
2. Έχει έντονη ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, εξυπνάδας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης
3. Πιστεύει ότι είναι ξεχωριστό και μοναδικό και μπορούν να το καταλάβουν μόνο ή πρέπει να συναναστρέφεται μόνο με άλλα μοναδικά άτομα υψηλού κύρους (ή θεσμούς)
4. Απαιτεί υπερβολικό θαυμασμό
5. Έχει μία αίσθηση ιδιαίτερων δικαιωμάτων, δηλ. μη λογικές προσδοκίες για ιδιαίτερα ευνοϊκή μεταχείριση ή αυτόματη συμμόρφωση των άλλων με τις προσδοκίες του
6. Εκμεταλλεύεται διαπροσωπικά, δηλ. εκμεταλλεύεται τους άλλους για να πετύχει τους σκοπούς του
7. Του λείπει η «εμπάθεια»: είναι απρόθυμο να αναγνωρίσει ή να ταυτοποιηθεί με τα αισθήματα και τις ανάγκες των άλλων
8. Συχνά φθονεί τους άλλους ή πιστεύει ότι το φθονούν
9. Εμφανίζει αλαζονική, υπεροπτική συμπεριφορά ή στάση

Τα άτομα με εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας παρουσιάζουν 5 ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια κατά DSM-V:

1. Το άτομο έχει δυσκολία να λαμβάνει καθημερινές αποφάσεις χωρίς συμβουλές και διαβεβαίωση από τους άλλους σε υπερβολικό βαθμό
2. Έχει ανάγκη να αναλαμβάνουν οί άλλοι την ευθύνη για τους περισσότερους από τους μείζονες τομείς της ζωής του
3. Δυσκολεύεται να εκφράζει διαφωνία με τους άλλους, επειδή φοβάται ότι θα χάσει την υποστήριξη ή την αποδοχή τους, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται ρεαλιστικούς φόβοι ανταπόδοσης.
4. Έχει δυσκολία να ξεκινά σχέδια και προγράμματα ή να κάνει πράγματα μόνο του (εξαιτίας έλλειψης αυτοπεποίθησης για την κρίση ή τις ικανότητες του, παρά από έλλειψη κινητοποίησης ή ενεργητικότητας)
5. Φτάνει στα άκρα ώστε να πάρει φροντίδα και υποστήριξη από τους άλλους, μέχρι το σημείο να προσφέρεται να κάνει εθελοντικά πράγματα που του είναι δυσάρεστα
6. Αισθάνεται ανήμπορος όταν είναι μόνος του, εξαιτίας υπερβολικών φόβων ότι είναι ανίκανο να φροντίσει τον εαυτό του
7. Αναζητά επειγόντως μια άλλη σχέση ως πηγή φροντίδας όταν μία στενή σχέση τελειώνει
8. Ασχολείται μη λογικά με φόβους ότι θα το εγκαταλείψουν οι άλλοι να φροντίζει (μόνο του) τον εαυτό του