Category: <span>ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ</span>

Οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας παραμένουν σε μία διαρκή ενασχόληση με φαντασιώσεις ατελείωτης επιτυχίας και δύναμης του εαυτού τους, έχοντας μια υπερβολική εντύπωση για την αξία τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με την έλλειψη ενσυναίσθησης για τους άλλους κάνουν τις σχέσεις τους συγκρουσιακές με αποτέλεσμα να είναι συχνά επιφανειακές χωρίς πραγματική εγγύτητα. Επιδεικνύοντας την ανωτερότητά τους συχνά αισθάνονται ότι χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης και μπορεί να προβαίνουν σε συμπεριφορά η οποία είναι αλαζονική και υπεροπτική προς τους άλλους. Επίσης, μπορεί να απορροφώνται τόσο από τα όνειρά τους χωρίς παράλληλα να προσπαθούν στην καθημερινότητά τους και χωρίς να διοχετεύουν ενέργεια στην επίτευξη στόχων. Μερικές φορές, η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα εναντίον των άλλων, καθώς έχουν ανάγκη να νιώθουν δυνατοί και να τους εκτιμούν. Ωστόσο, η μη επιδέξια επίδειξη δύναμης συνήθως φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα, κάνοντας τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν να μην τους αποδέχονται. Κατά συνέπεια, στις περιπτώσεις που συνειδητοποιούν ότι υπόκεινται σε περιορισμούς ή σε αίσθημα απόρριψης, η επίπτωση στη συναισθηματική τους δυσφορία μπορεί να κυμανθεί από εκνευρισμό έως και κατάθλιψη. Τέλος, η σχέση με σημαντικούς ή επιφανείς ανθρώπους τους δίνει αίσθηση αξίας, και έχουν ανάγκη την επιβράβευση των άλλων για να μπορούν να ενδυναμώνουν την εύθραυστη αυτοεκτίμησή τους.

Η διαταραχή αυτή εμφανίζεται σε λιγότερο από 1% του γενικού πληθυσμού.

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V ένα άτομο με ναρκισσιστική διαταραχή πρέπει να πληρεί πέντε τουλάχιστον από τα παρακάτω κριτήρια:

1. Έχει μία μεγαλειώδη αίσθηση σπουδαιότητας για τον εαυτό του (π.χ. διογκώνει τα επιτεύγματα και τα ταλέντα του, περιμένει να αναγνωρισθεί σαν ανώτερο χωρίς να παρουσιάζει ανάλογες επιτυχίες)
2. Έχει έντονη ενασχόληση με φαντασιώσεις απεριόριστης επιτυχίας, δύναμης, εξυπνάδας, ομορφιάς ή ιδανικής αγάπης
3. Πιστεύει ότι είναι ξεχωριστό και μοναδικό και μπορούν να το καταλάβουν μόνο ή πρέπει να συναναστρέφεται μόνο με άλλα μοναδικά άτομα υψηλού κύρους (ή θεσμούς)
4. Απαιτεί υπερβολικό θαυμασμό
5. Έχει μία αίσθηση ιδιαίτερων δικαιωμάτων, δηλ. μη λογικές προσδοκίες για ιδιαίτερα ευνοϊκή μεταχείριση ή αυτόματη συμμόρφωση των άλλων με τις προσδοκίες του
6. Εκμεταλλεύεται διαπροσωπικά, δηλ. εκμεταλλεύεται τους άλλους για να πετύχει τους σκοπούς του
7. Του λείπει η «εμπάθεια»: είναι απρόθυμο να αναγνωρίσει ή να ταυτοποιηθεί με τα αισθήματα και τις ανάγκες των άλλων
8. Συχνά φθονεί τους άλλους ή πιστεύει ότι το φθονούν
9. Εμφανίζει αλαζονική, υπεροπτική συμπεριφορά ή στάση

Τα άτομα με εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας παρουσιάζουν 5 ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια κατά DSM-V:

1. Το άτομο έχει δυσκολία να λαμβάνει καθημερινές αποφάσεις χωρίς συμβουλές και διαβεβαίωση από τους άλλους σε υπερβολικό βαθμό
2. Έχει ανάγκη να αναλαμβάνουν οί άλλοι την ευθύνη για τους περισσότερους από τους μείζονες τομείς της ζωής του
3. Δυσκολεύεται να εκφράζει διαφωνία με τους άλλους, επειδή φοβάται ότι θα χάσει την υποστήριξη ή την αποδοχή τους, χωρίς να συμπεριλαμβάνονται ρεαλιστικούς φόβοι ανταπόδοσης.
4. Έχει δυσκολία να ξεκινά σχέδια και προγράμματα ή να κάνει πράγματα μόνο του (εξαιτίας έλλειψης αυτοπεποίθησης για την κρίση ή τις ικανότητες του, παρά από έλλειψη κινητοποίησης ή ενεργητικότητας)
5. Φτάνει στα άκρα ώστε να πάρει φροντίδα και υποστήριξη από τους άλλους, μέχρι το σημείο να προσφέρεται να κάνει εθελοντικά πράγματα που του είναι δυσάρεστα
6. Αισθάνεται ανήμπορος όταν είναι μόνος του, εξαιτίας υπερβολικών φόβων ότι είναι ανίκανο να φροντίσει τον εαυτό του
7. Αναζητά επειγόντως μια άλλη σχέση ως πηγή φροντίδας όταν μία στενή σχέση τελειώνει
8. Ασχολείται μη λογικά με φόβους ότι θα το εγκαταλείψουν οι άλλοι να φροντίζει (μόνο του) τον εαυτό του

Το κεντρικό χαρακτηριστικά ατόμων με εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας είναι η ισχυρή ανάγκη να γίνονται αντικείμενα φροντίδας των άλλων. Ο έντονος φόβος εγκατάλειψης από τους άλλους, τους οδηγεί να υιοθετούν υποτακτική συμπεριφορά απέναντι στις επιθυμίες και αγάγκες ή αιτήματα του περίγυρού τους, και κατά συνέπεια δυσκολεύονται να υποστηρίξουν τον εαυτό τους. Το έντονο άγχος της ενδεχόμενης απώλειας μία φιλίας ενδέχεται να τους κάνει ευάλωτους στην κακοποίηση και στη χειραγώγηση.  Αποφεύγουν τις συγκρούσεις και τις διαφωνίες   από το φόβο μη μείνουν μόνοι τους, καθώς το να είναι μόνοι είναι εξαιρετικά δύσκολο γι’ αυτούς και τους ενισχύει το αίσθημα αβοηθητότητας και ανημπόριας. Όταν μία εξαρτητική σχέση τέτοιου ατόμου τελειώνει, αμέσως αυτό αναζητά κάποια άλλη πηγή υποστήριξης.

Τα άτομα που χαρακτηρίζονται από τη δραματική διαταραχή προσωπικότητας πρέπει να πληρούν 5 από τα παρακάτω κριτήρια σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V:

1. Δεν νιώθουν άνετα σε καταστάσεις όπου δεν είναι το κέντρο της προσοχής
2. Η επαφή με τους άλλους συχνά χαρακτηρίζεται από ακατάλληλη σεξουαλικά σαγηνευτική ή προκλητική συμπεριφορά
3. Επιδεικνύουν ταχέως μεταβαλλόμενη και ρηχή έκφραση συναισθημάτων
4. Συστηματικά χρησιμοποιούν την εξωτερική εμφάνιση για να προσελκύσουν την προσοχή στον εαυτό τους
5. Ο τρόπος ομιλίας τους στερείται λεπτομερειών
6. Εμφανίζονται δραματικοί, θεατρικοί και με υπερβολική έκφραση συναισθημάτων
7. Επηρεάζονται εύκολα από άλλους ή τις περιστάσεις
8. Θεωρούν τις σχέσεις με τους άλλους περισσότερο στενές από ότι είναι στην πραγματικότητα

Τα άτομα με δραματική (υστερική) προσωπικότητα χαρακτηρίζονται από ένα πρότυπο υπερβολικά εκφραζόμενης συναισθηματικότητας και αναζήτησης της προσοχής. Επιδιώκουν με προκλητικό τρόπο την προσοχή και βιώνουν μια ζωή γεμάτη εντάσεις. Με τον πολύ εκφραστικό τρόπο που έχουν, κάνουν εύκολες αλλά πολλές φορές επιφανειακές σχέσεις Τα συναισθήματα τους μερικές φορές φαίνονται υπερβολικά και προσποιητά, για να αποσπάσουν τη συμπάθεια ή προσοχή (συχνά με ερωτικό ή σεξουαλικό περιεχόμενο) των άλλων. Έχουν την τάση να επιδεικνύουν σεξουαλικά προκλητική συμπεριφορά ή να δίνουν σεξουαλικό περιεχόμενο σε μη ερωτικές σχέσεις. Η σαγηνευτική τους συμπεριφορά συχνά συγκαλύπτει την επιθυμία τους για εξάρτηση και προστασία, καθώς δυσκολεύονται πολύ να είναι μόνοι. Μερικοί άνθρωποι με δραματική προσωπικότητα είναι επίσης υποχόνδριοι και υπερτονίζουν τα φυσικά τους προβλήματα για να αποσπάσουν την προσοχή που χρειάζονται.

Με ζωντάνια προσπαθούν να τραβήξουν την προσοχή πάνω τους και στην αρχή ο ενθουσιασμός τους, και η διάθεση τους για φλερτ γοητεύουν τους άλλους. Γρήγορα, όμως, οι ιδιότητες αυτές χάνουν τη σημασία τους, καθώς η απαίτηση τους για προσοχή είναι συνεχής, επίμονη και μπορεί να γίνεται κουραστική.

Η αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από έντονη κοινωνική αναστολή, αισθήματα ανεπάρκειας και υπερευαισθησία στην αρνητική αξιολόγηση. Οι άνθρωποι αυτοί φοβούνται ότι οι άλλοι θα τους κοροϊδέψουν, θα τους απορρίψουν ή θα τους επικρίνουν. Αυτό έχει ως επίπτωση στην καθημερινή τους λειτουργικότητα να δυσκολεύονται στην εγγύτητα των διαπροσωπικών τους σχέσεων ή στη συμμετοχή σε κοινωνικές περιστάσεις. Η ανάπτυξη των κοινωνικών τους δεξιοτήτων περιορίζεται, καθώς και του κοινωνικού τους περιγύρου. Ο τρόπος σκέψης τους έχει να κάνει με την ερμηνεία ότι δεν είναι αρκετά καλοί και ότι οι άλλοι δεν τους συμπαθούν. Αυτές οι σκέψεις δημιουργούν έντονο άγχος σε κοινωνικές καταστάσεις, και μαζί με το φόβο της γελοιοποίησης της κριτικής και της απόρριψης γίνονται αποφευκτικοί και διατηρούν χαμηλή αυτοπεποίηθηση.

Ο ασθενής με αυτή τη διαταραχή πρέπει να έχει τέσσερα ή περισσότερα από τα παρακάτω κριτήρια κατά DSM-V:

1. Το άτομο αποφεύγει επαγγελματικές δραστηριότητες που περιλαμβάνουν σημαντική διαπροσωπική επαφή, εξαιτίας φόβων κριτικής, αποδοκιμασίας ή απόρριψης
2. Είναι απρόθυμο να εμπλακεί με ανθρώπους εκτός αν είναι βέβαιο ότι θα γίνει αρεστό
3. Εμφανίζει περιορισμούς μέσα στις στενές σχέσεις εξαιτίας του φόβου μήπως ντροπιαστεί η γελοιοποιηθεί
4. Έχει υπερβολική ενασχόληση με το μήπως το κριτικάρουν ή το απορρίψουν στις κοινωνικές καταστάσεις
5. Είναι ανεσταλμένο σε νέες διαπροσωπικές καταστάσεις εξαιτίας αισθημάτων ανεπάρκειας
6. Θεωρεί τον εαυτό του κοινωνικά αδέξιο, προσωπικά μη ελκυστικό ή κατώτερο από τους άλλους
7. Είναι συνήθως απρόθυμο να διακινδυνέψει προσωπικά ή να εμπλακεί σε νέες δραστηριότητες, διότι αυτές μπορεί να αποδειχθεί ότι το φέρνουν σε δύσκολη θέση

Οι άνθρωποι με αντικοινωνική προσωπικότητα (παλαιότερες ονομασίες ψυχοπαθητική ή κοινωνιοπαθητική προσωπικότητα), δείχνουν προκλητική αδιαφορία για τα δικαιώματα και τα αισθήματα των άλλων και συχνά αυτό εκφράζεται ως έμμεση επιθετικότητα. Εκμεταλλεύονται και εξαπατούν τους άλλους για υλικό όφελος ή προσωπική ευχαρίστηση. Είναι χαρακτηριστικό ότι τέτοια άτομα εξωτερικεύουν την αντιπαλότητα τους παρορμητικά, ενώ μερικές φορές είναι εχθρικά ή βίαια χωρίς να υπολογίζουν τις συνέπειες. Παρά τα προβλήματα που δημιουργούν στους άλλους συνήθως δεν αισθάνονται τύψεις ή ενοχές. Συχνά παρουσιάζουν ροπή προς τον αλκοολισμό, τα ναρκωτικά, και τις φυλακίσεις. Λαμβάνουν μικρή υπευθυνότητα για τις πράξεις τους, ενώ συνήθως κατηγορούν τα «θύματά» τους για την πρόκληση των δικών τους δράσεων ή για το ότι τους αξίζει αυτό που τους συνέβη.

Τα άτομα με αντικοινωνική προσωπικότητα κατά κανόνα ζουν λιγότερο από το μέσο όρο, αλλά, εάν επιζήσουν, η κατάσταση τους έχει τάση βελτίωσης ή σταθεροποίησης με την πάροδο της ηλικίας.

Εμφανίζεται πιο συχνά στους άντρες (3%) από ότι στις γυναίκες (1%) και είναι πιο συχνή στις φτωχές αγροτικές περιοχές. Ως διαταραχή αρχίζει συνήθως πριν την ηλικία των 15 ετών.

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V για να διαγνωσθεί ένα άτομο με αντικοινωνική διαταραχή πρέπει να πληρεί τουλάχιστον τρία από τα παρακάτω κριτήρια:

1. Αδυναμία συμμόρφωσης με τις κοινωνικές σταθερές αναφορικά με τη σύννομη συμπεριφορά, όπως φαίνεται από επαναλαμβανόμενες πράξεις που αποτελούν αιτίες σύλληψης
2. Εξαπάτηση, όπως φαίνεται από επανειλημμένα ψέματα, χρήση πλαστών ονομάτων ή εξαπάτηση άλλων ατόμων για προσωπικό κέρδος ή ευχαρίστηση
3. Παρορμητικότητα ή αδυναμία να πραγματοποιεί σχέδια εκ των προτέρων
4. Ευερεθιστότητα και επιθετικότητα, όπως φαίνεται από την επανειλημμένη έκφραση επιθετικότητας και τους καυγάδες
5. Απερίσκεπτη περιφρόνηση της ασφάλειας του εαυτού ή των άλλων
6. Σταθερή ασυνέπεια, όπως φαίνεται από επανειλημμένη αδυναμία να διατηρήσει σταθερή εργασιακή συμπεριφορά ή να εκπληρώσει οικονομικές υποχρεώσεις
7. Έλλειψη τύψεων, όπως φαίνεται από το ότι το άτομο είναι αδιάφορο ή εκλογικεύει το ότι πλήγωσε, κακομεταχειρίστηκε ή έκλεψε από κάποιον άλλον