Month: <span>February 2016</span>

10 Συμβουλές Υγείας Κατά – της – Θλίψης

  • Φρόντισε τη σωματική σου υγιεινή. Κάνε ένα χλιαρό μπάνιο όταν νιώθεις το σώμα σου σε ένταση. Όταν κρίνεται απαραίτητο επισκέψου τον κατάλληλο θεράποντα ιατρό. Πάρε τα συνταγογραφημένα φάρμακα ακριβώς όπως σε έχει συμβουλεύσει ο γιατρός σου χωρίς να “παίζεις” με αυτά.
  • Προσπάθησε να ισορροπείς τη διατροφή σου. Μην τρως ούτε πολύ ούτε λίγο. Φρόντισε να έχεις αρκετά μικρά γεύματα μέσα στη μέρα ώστε να δίνεις στον οργανισμό σου την απαιτούμενη ενέργεια. Μείνε μακριά από φαγητά που ξέρεις ότι σε κάνουν εξαιρετικά συναισθηματικό / -ή.
  • Φρόντισε να αποφεύγεις ουσίες που μεταβάλουν τη διάθεσή σου. Μην κάνεις λήψη μη συναγογραφημένων φαρμάκων, αλλά ούτε και υπερβολκή κατανάλωση αλκοόλ.
  • Προσπάθησε να ισορροπείς τον ύπνο σου. Αφιέρωσε στην ξεκούρασή σου όσες ώρες χρειάζεσαι για να αισθάνεσαι καλά, προσπαθώντας να κρατάς ένα σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
  • Φρόντισε να ασχοληθείς με κάποιο είδος σωματικής άσκησης που σου αρέσει. Προσπάθησε να ασκείσαι καθημερινά για τουλάχιστον 20′ με 30′ υπό μορφή έντονης γυμναστικής. Έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι η κολύμβηση και το αργό τρέξιμο αποτελούν πολύ καλές πηγές θετικής ενέργειας για τον άνθρωπο.
  • Προσπάθησε να κάνεις τουλάχιστον ένα πράγμα κάθε μέρα που θα σε κάνει να αισθανθείς ικανός / – ή και υπό έλεγχο.
  • Ασχολήσου με κάποιο κατοικίδιο της προτίμησής σου και αφιέρωσε χρόνο στη φροντίδα του και τη βόλτα μαζί του.
  • Φρόντισε να περάσεις ποιοτικό χρόνο με τους δικούς σου ανθρώπους ή τους φίλους σου συγκεντρώνοντάς τους στο σπίτι σου για να φάτε όλοι μαζί.
  • Μοίρασε την αγκαλιά σου απλόχερα όπου μπορείς χωρίς να διστάζεις.
  • Στο τέλος κάθε ημέρας φρόντισε να λες ένα “μπράβο” στον εαυτό σου για κάτι που έκανες μέσα στη μέρα και για το οποίο νιώθεις περήφανος – η.

ΝΑ ΑΓΑΠΑΣ ΤΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟ ΔΕΙΧΝΕΙΣ!!!

Ψευδαισθήσεις – Παραληρητικές Ιδέες

Ψευδαισθήσεις:  Πρόκειται για την παρουσία αισθητηριακών εμπειριών στο άτομο, χωρίς να υπάρχει ανάλογο ερέθισμα. Χωρίζονται σε:

  • Οπτικές: το άτομο βλέπει πράγματα ή καταστάσεις που δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα
  • Ακουστικές: το άτομο ακούει φωνές να του μιλούν, τις οποίες οι άλλοι δεν μπορούν να ακούσουν
  • Οσφρητικές: το άτομο μυρίζει πράγματα που οι υπόλοιποι άνθρωποι δεν βιώνουν ως πραγματικά
  • Απτικές: το άτομο νιώθει ότι ακουμπάει κάτι / κάποιον που στην πραγματικότητα δεν υπάρχει
  • Γευστικές: το άτομο πιστεύει ότι γεύεται κάτι που δεν υπάρχει (π.χ. δηλητήριο στο φαγητό, κλπ)

Παραληρητικές Ιδέες: Πρόκειται για εξωπραγματικές πεποιθήσεις που έχει το άτομο που πάσχει, οι οποίες δεν επηρεάζονται από λογικά επιχειρήματα. Διακρίνονται σε:

  • Θρησκευτικού Περιεχομένου: Το άτομο πιστεύει ότι ακούει ή βλέπει το Θεό ή κάποιον άγιο να του μιλάει και να του υπαγορεύει τι να κάνει, πώς να φερθεί, πού να πάει, κλπ., και η συμπεριφορά του κετευθύνεται από αυτό, χωρίς να υπάρχει λογική πραγματική βάση.
  • Διωκτικού Περιεχομένου: Το άτομο θεωρεί ότι το κυνηγούν με σκοπό να του κάνουν κακό, να τον δηλητηριάσουν,  να τον σκοτώσουν, να τον τρελάνουν, κλπ, γεγονότα που δεν ανταποκρίνονται σε καμία άλλη πραγματικότητα πέραν της δικής του.
  • Ιδέες Συσχέτισης: Το πάσχον άτομο αναφέρει και πιστεύει ότι τα λόγια του ή οι σκέψεις του μεταδίδονται από το ραδιόφωνο, την τηλεόραση, από άλλους, σε τηλεοπτικά προγράμματα, κλπ., ή ότι μιλούν για εκείνον / -η.
  • Ιδέες Μεγαλείου: Το άτομο λέει και πιστεύει ότι είναι ο Μεσσίας που έχει έρθει να σώσει τον κόσμο, είναι κάποιος /- α  άγιος /- α, ότι έχει έρθει στη γη για να μεταφέρει το κήρυγμα κάποιου, κλπ, γεγονότα που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
  • Ιδέες σεξουαλικού περιεχομένου: Το πάσχον άτομο αναφέρει και πιστεύει ότι το βιάζουν, ότι το παρενοχλούν, χωρίς αυτό να επηρεάζεται από λογικά επιχειρήματα.
  • Ιδέες επιβολής πράξεων: Το πάσχον άτομο αναφέρει και πιστεύει ότι “το ανάγκασαν” να προβεί σε κάποιες ενέργειες – χωρίς αυτό να ανταποκρίνεται σε πραγματικά γεγονότα.

Σχιζοφρένεια – Κλινική Εικόνα

Μιλώντας για τη σχιζοφρένεια:

Χρόνια, αναπηρική ψυχική νόσος με υφέσεις και εξάρσεις.

Μετά από κάθε έξαρση, το άτομο δεν επιστρέφει στην προηγούμενη λειτουργικότητα του.

Η νόσος οδηγεί σε σταδιακή αποδιοργάνωση.

Ως προς τη λειτουργικότητα του ατόμου, υπάρχει σοβαρή διατάραξη της απόδοσής του είτε στην εργασία του, είτε στις διαπροσωπικές του σχέσεις, είτε στην αυτοφροντίδα του.

Χαρακτηριστικά Συμπτώματα:

  • Παραληρητικές ιδέες
  • Ψευδαισθήσεις
  • Αποδιοργανωμένος λόγος (ασυναρτησία)
  • Εμφανώς αποδιοργανωμένη ή κατατονική συμπεριφορά
  • Αρνητικά συμπτώματα

Τα συμπτώματα αυτά διακρίνονται σε Θετικά και Αρνητικά. Η διάκριση αυτή έχει σημασία τόσο για την επίδραση στον άρρωστο όσο και για τη διάγνωση και θεραπεία. Συγκεκριμένα :

Θετικά συμπτώματα είναι όσα εμφανίζονται σαν υπερβολή ή παρέκκλιση των φυσιολογικών λειτουργιών.    Τέτοια συμπτώματα είναι:

Παραληρητικές ιδέες. (Εξωπραγματική πεποίθηση που δεν επηρεάζεται από λογικά επιχειρήματα).

Ψευδαισθήσεις. (Η παρουσία αισθητηριακών εμπειριών χωρίς να υπάρχει ανάλογο ερέθισμα).

Αρνητικά συμπτώματα είναι όσα συμπτώματα εμφανίζονται σαν μείωση ή έλλειψη φυσιολογικών λειτουργιών.    Τέτοια συμπτώματα είναι:

Αβουλία. (‘Έλλειψη πρωτοβουλιών)

Επίπεδο συναίσθημα (Το συναίσθημα δεν διακινείται ανάλογα με τα ερεθίσματα).

Απώλεια ενδιαφερόντων ή ευχαρίστησης.

Σχιζοφρενεια και Στόχοι Αντιψυχωσικής Φαρμακοθεραπείας

Οι Βασικοί Στόχοι της Αντιψυχωσικής Θεραπείας αποσκοπούν σε:

  • Βελτίωση των Συμπτωμάτων (θετικών και αρνητικών)
  • Αντιμετώπιση των τυχόν υποτροπών του πάσχοντος
  • Ελλάτωση των θετικών συμπτωμάτων
  • Περιορισμό των αρνητικών συμπτωμάτων
  • Πρόληψη Υποτροπών

Τα φάρμακα πρέπει πάντοτε να λαμβάνονται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού.

Είναι πολύ σημαντικό ο ασθενής να παρακολουθείται τακτικά από έναν ψυχίατρο, ο οποίος να είναι ενήμερος για την ψυχική κατάσταση του πάσχοντος συνεχώς.

Αυθαίρετη διακοπή των φαρμάκων στη σχιζοφρένεια αυξάνει τις πιθανότητες για υποτροπή.

Υποτροπές είναι δυνατόν να εμφανιστούν και κατά τη διάρκεια που ο ασθενής παίρνει τακτικά τα φάρμακά του, αλλά αυτές είναι συνήθως πιο ήπιες.

Είναι πολύ σημαντική η αναγνώριση και ο εντοπισμός της αύξησης ή της έξαρσης των θετικών συμπτωμάτων του ασθενή για την πρόληψη των υποτροπών.

Σχιζοφρένεια – Καλοί Προγνωστικοί Παράγοντες

Καλοί προγνωστικοί παράγοντες για την πορεία της θεραπείας της σχιζοφρένειας είναι οι ακόλουθοι:

  • Γυναικείο φύλο
  • Όψιμη ηλικία έναρξης
  • Παρουσία εκλυτικών παραγόντων ή γεγονότων ζωής
  • Καλή κοινωνική, οικονομική και επαγγελματική λειτουργικότητα
  • Φυσιολογική προνοσηρή προσωπικότητα
  • Απουσία αρνητικών συμπτωμάτων
  • Απουσία γνωστικής έκπτωσης
  • Απουσία οικογενειακού ιστορικού σχιζοφρένειας
  • Οικογενειακό ιστορικό συναισθηματικής διαταραχής
  • Καλή ανταπόκριση και συνέχιση της θεραπείας χωρίς ανεπιθύμητες ενέργειες
  • Σύντομη παραμονή των εκδηλώσεων της σχιζοφρένειας

Σχιζοφρένεια: σχάση του νου

Πρόκειται για μια χρόνια ψυχική νόσο που συγκαταλέγεται στην ομάδα των ψυχώσεων, και χαρακτηρίζεται από διαταραχή αντίληψης της πραγματικότητας.

Η έναρξή της εντοπίζεται κυρίως σε εφήβους και ενηλίκους, τόσο άντρες όσο και γυναίκες,  μέχρι και 35 ετών.

Τα βασικά της συμπτώματα περιλαμβάνουν ακουστικές και οπτικές ψευδαισθήσεις, παραισθήσεις, αποδιοργάνωση σε επίπεδο σκέψης και συμπεριφοράς, έλλειψη κοινωνικών δεξιοτήτων, έλλειψη ενδιαφερόντων, ασυμφωνία λόγων και συναισθημάτων, απρόσφορο συναίσθημα, αποδιοργάνωση στη συμπεριφορά, και περιοδικές υποτροπές της νόσου χωρίς πλήρη επαναφορά στην πρότερη κατάσταση.

Η άγνοια γύρω από τη φύση της διαταραχής οδηγεί συχνά στο συναίσθημα του φόβου, της ντροπής, και κατ’ επέκταση στον κοινωνικό στιγματισμό των πασχόντων ατόμων. Πολύ συχνά παρατηρείται τα άτομα που πάσχουν από σχιζοφρένεια να θεωρούνται “επικίνδυνα”. Ωστόσο στην πραγματικότητα “επικίνδυνα” μπορούν να γίνουν κατά βάση προς τον εαυτό τους, και κυρίως με την έννοια της αυτοκαταστροφικότητας, καθώς μπορεί να ακολουθούν τις “οδηγίες που τους δίνουν οι φωνές” που ακούν. Η άρση του κοινωνικού στιγματισμού μπορεί να επέλθει μόνο μέσω της ενημέρωσης και της εκπαίδευσης, είτε στα μέσα μαζικής ενημέρωσης είτε σε επιστημονικά συνέδρια. Κρίνεται δε απαραίτητη, καθώς το στίγμα φαίνεται να αποτελεί το βασικότερο εμπόδιο για την ταχυτερη αναζήτηση θεραπευτικής βοήθειας και κατά συνέπεια και για την ανάρρωση των πασχόντων.

Στα πλαίσια αυτά είναι απαραίτητη η σταθερή λήψη φαρμακευτικής αγωγής, κατάλληλης για κάθε άτομο ξεχωριστά, καθώς και η σταθερή παρακολούθηση από ειδικό ψυχικής υγείας. Η ψυχοθεραπευτική στήριξη χρειάζεται τόσο στα πλαίσια της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης όσο και στα πλαίσια της ψυχοεκπαίδευσης του ασθενούς για τα συμπτώματα της ασθένειάς του, τον τρόπο αντιμετώπισης, και την κατά το δυνατόν έγκαιρη αναγνώρισή τους ώστε να προληφθούν υποτροπές.

Σχιζοφρένεια και Ψυχοεκπαίδευση

 

Η λειτουργία της Ψυχοεκπαίδευσης στη Σχιζοφρένεια είναι βασική και οι Στόχοι της πολλαπλοί:

  • Πρώτο αλλά και βασικότερο στόχο αποτελεί η ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ, δηλαδή η ενδυνάμωση των ενδιαφερόμενων ατόμων να κατανοήσουν την ψυχική νόσο αλλά και τις θεραπείες που υπάρχουν σχετικά με αυτή.
  • Δεύτερο στόχο της Ψυχοεκπαίδευσης αποτελεί η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ, και πιο συγκεκριμένα η παροχή της ενημέρωσης και της βοήθειας να αποκτήσει κανείς τις δεξιότητες εκείνες για τη διαχείριση του αντίστοιχου stress, για τη βελτίωση της επικοινωνίας, για την έκφραση των συναισθημάτων, για την επίλυση προβλημάτων αλλά και για την ενεργητική ακρόαση του πάσχοντος ή του περιβάλλοντός του. Οι δεξιότητες αυτές θεωρούνται κρίσιμες για τον τρόπο που μπορεί να αντιμετωπίσει κανείς το πάσχον άτομο, αλλά και για τον τρόπο που που μπορεί να στηρίξει κανείς την οικογένειά του, καθώς και για τον τρόπο που θα πρέπει να φέρεται κάθε “ειδικός” σε ένα τέτοιο περιβάλλον.
  • Τρίτο στόχο της Ψυχοεκπαίδευσης αποτελεί η ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ. Ο στόχος αυτός αναφέρεται στη στήριξη τόσο σε πρακτικό όσο και σε συναισθηματικό επίπεδο στην προσπάθεια των συγγενών του πάσχοντος, καθώς και στη βοήθεια για την καταπολέμηση της κοινωνικής απομόνωσης και του κοινωνικού στιγματισμού.

Επιμέρους στόχους αποτελούν η διακοπή των παρανοήσεων σχετικά με  τη φύση της νόσου, η κατανόηση των διαφόρων τύπων της θεραπείας, η εξήγηση της αναγκαιότητας της φαρμακοθεραπείας, η ανάπτυξη της συνεργασίας και της συνέπειας κατά τη θεραπεία, καθώς και η ενίσχυση του ενεργητικού ρόλου του θεραπευόμενου αλλά και της οικογένειάς του στη θεραπεία στα πλαίσια της αυτο-βοήθειας.

Σχιζοφρένεια και Οικογενειακή Επιβάρυνση

Με τον όρο οικογενειακή επιβάρυνση εννοούμε:

Το συναισθηματικό φορτίο και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η οικογένεια, ως αποτέλεσμα της συμβίωσης και της ανάληψης της ευθύνης της φροντίδας του ψυχικά άρρωστου μέλους της. Η επιβάρυνση αυτή εκφράζεται συνήθως ως άγχος, ένταση και επιθετικότητα.

Η Οικογενειακή Επιβάρυνση διακρίνεται σε:

  • Αντικειμενική Επιβάρυνση: πρακτικά προβλήματα (διατάραξη των οικογενειακών σχέσεων, της κοινωνικής ζωής, των επαγγελματικών δραστηριοτήτων, οικονομικές δυσκολίες).
    • Υποκειμενική Επιβάρυνση: οι ψυχολογικές αντιδράσεις των μελών της οικογένειας (αίσθημα απώλειας, άγχος, κατάθλιψη, ντροπή).

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ – ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ:

  • Άρνηση: δυσκολία κατανόησης και αποδοχής των επιπτώσεων της ασθένειας στη ζωή του ασθενούς και της αναγκαιότητας της θεραπείας, τάση  υπερβολικών και μη ρεαλιστικών προσδοκιών για τον ασθενή.
  • Θυμός: παρουσία έντασης και stress, διαταραγμένη επικοινωνία, δυσκολία στην επίλυση προβλημάτων.
  • Ενοχή: άγνοια γύρω από την αιτιολογία της σχιζοφρένειας,  (αυτό)υποτίμηση της αξίας των επιτευγμάτων άλλων μελών της οικογένειας.
  • Ντροπή: περιορισμός των κοινωνικών επαφών έξω από το οικογενειακό περιβάλλον λόγω του στίγματος.

Η ΑΓΝΟΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΕΜΠΟΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Οι πληροφορίες που παρέχονται μέσω των μέσων μαζικής ενημέρωσης συχνά είναι ανακριβείς και προκαλούν λανθασμένες αντυπώσεις (π.χ. η ταινία “Ο σχιζοφρενής δολοφόνος με το πριόνι”), που δεν ανταποκρίνονται καθόλου στην πραγματικότητα.

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ:

  • Ο πάσχων άνθρωπος δεν έχει “διπλή ή διχασμένη” προσωπικότητα
  • Δεν είναι “τρελός”, “μουρλός”, “δαιμονισμένος”
  • Δεν είναι εγκληματίας ή βίαιος
  • Δεν είναι άρρωστος επειδή με αυτό τον τρόπο τιμωρείται για τις αμαρτίες του
  • Δεν ισχύει ότι δεν υπάρχει καμία θεραπεία για τη σχιζοφρένεια

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΕΙΝΑΙ:

  • Μια σοβαρή χρόνια αναπηρική νόσος με υφέσεις και εξάρσεις
  • Αφορά το 1%  του γενικού πληθυσμού ως προς την πιθανότητα παρουσίασής της
  • Έχει ίση σχεδόν κατανομή σε άντρες και γυναίκες
  • Η έναρξή της τοποθετείται κατά το τέλος της εφηβείας και κατά την αρχή της ενήλικης ζωής
  • Δεν υπάρχει βία – καθώς ρυθμίζεται με φαρμακευτική αγωγή
  • Η αιτία εμφάνισής της είναι πολυπαραγοντική
  • Η οικογένεια του πάσχοντος δεν ευθύνεται για την εμφάνιση της νόσου αλλά παίζει σημαντικό ρόλο στη μετέπειτα αντιμετώπισή της
  • Η λειτουργικότητα του ατόμου μπορεί να βελτιωθεί σε πολύ σημαντικό επίπεδο μέσω φαρμακοθεραπείας και έγκαιρης αλλαγής αυτής σε περιόδους υποτροπών

Σχιζοφρένεια – Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) ως Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση ορίζεται η διαδικασία η οποία διευκολύνει τις ευκαιρίες έτσι ώστε τα άτομα με έκπτωση λειτουργικότητας, ανίκανα ή ανάπηρα λόγω ψυχικών διαταραχών, να επιτύχουν ένα όσο το δυνατό καλύτερο επίπεδο ανεξάρτητης λειτουργίας στην κοινότητα.

Πρόκειται δηλαδή για μια συνεχή διαδικασία μάθησης και εκπαίδευσης με στόχο να αντιμετωπίζεται ο ασθενής ως ισότιμο μέλος της κοινωνίας.

Στα πλαίσια της Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης οι χρόνιοι πάσχοντες από σχιζοφρένεια μεταφέρονται από τις ψυχιατρικές κλινικές σε οικοτροφεία και ξενώνες όπου και διαμένουν. Ο στόχος των δομών αυτών είναι η αποασυλοποίηση, και αυτό επιτυγχάνεται με πολλούς τρόπους και παρεμβάσεις.

Συγκεκριμένα για την επιτυχή Ψυχοκοινωνική Αποκατάσταση χρειάζονται:

  • 24ωρη παρουσία νοσηλευτικού προσωπικού στα οικοτροφεία και τους ξενώνες (μονάδες ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης)
  • Παρουσία ψυχιάτρου, ψυχολόγου, κοινωνικού λειτουργού, και συνεργασία με παθολόγο
  • Συνεχής και αέναη συνεργασία όλου του επιστημονικού προσωπικού τόσο εξατομικευμένη για κάθε ένοικο της δομής όσο και ομαδική για την οργάνωση της καθημερινότητας
  • Ψυχοεκπαιδευτικές παρεμβάσεις με στόχο την ενημέρωση και την εκπαίδευση σχετικά με τη χρόνια αυτή διαταραχή, τόσο για τους εργαζόμενους όσο και για τους ίδιους τους ασθενείς
  • Ομάδες συζήτησης με τους πάσχοντες, αποσκοπώντας στη σύνδεση με την πραγματικότητα, την ενημέρωση για την καθημερινότητα και την αύξηση της αίσθησης του ανήκειν σε μια οικογένεια
  • Ομάδες δημιουργικής απασχόλησης ώστε να ενισχύεται το αίσθημα της συνεργασίας και της αλληλεγγύης και του μοιράσματος εμπειριών
  • Οργάνωση και υλοποίηση ομαδικών και εξατομικευμένων εξόδων από τη δομή στα πλαίσια εκδρομών
  • Προσπάθειες ενίσχυσης της επαφής με συγγενείς
  • Ατομικές συζητήσεις με τους ασθενείς με στόχο την εκμάθηση δεξιοτήτων διαπροσωπικής συνενόησης αλλά και δεξιοτήτων αυτοφροντίδας
  • Συζητήσεις ατομικές για τις εμπειρίες των ασθενών και τις επιθυμίες τους με στόχο να αρθεί η μοναξιά που έχουν βιώσει ως έγκλειστοι στα ψυχιατρικά νοσοκομεία
  • Ατομικές συζητήσεις αποσκοπώντας στην απόκτηση της εναισθησίας των ασθενών, δηλαδή στη βοήθεια να καταλάβουν από ποια διαταραχή πάχουν, πώς λέγεται, ποια φάρμακα χρειάζεται να παίρνουν και γιατί, καθώς και το λόγο για τον οποίο βρίσκονται στο οικοτροφείο και όχι στο σπίτι τους
  • Ατομικές συζητήσεις με στόχο την αύξηση της αυτοαποτελεσματικότητας καθενός ενοίκου ξεχωριστά
  • Ρύθμιση και αλλαγή της φαρμακευτικής αγωγής οποτεδήποτε αυτό κρίνεται απαραίτητο
  • Παρακολούθηση των συμπτωμάτων κάθε ενοίκου με στόχο την πρόληψη υποτροπών
  • Επαφή με την κοινότητα, έξοδοι για καφέ καθημερινά με ή χωρίς τη συνοδεία προσωπικού
  • Ενημέρωση της κοινότητας για την καταπολέμηση του κοινωνικού στίγματος