Tag: <span>οριακή διαταραχή προσωπικότητας</span>

Η πλειοψηφία των ατόμων με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (ΟΔΠ) αναζητούν βοήθεια κυρίως στα εξωτερικά ιατρεία ψυχιατρικής κλινικής ή μέσω συμβουλευτικής με κάποιο επαγγελματία ψυχικής υγείας ενώ το ποσοστό που λαμβάνει θεραπεία/συμβουλευτική κατά τη διάρκεια της ζωής ανέρχεται στο 74.9% (Tomko et al. 2014).

Η κύρια θεραπαεία που εφαρμόζεται για την Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (ΟΔΠ) είναι η ψυχοθεραπεία ενώ η χορήγηση φαρμάκων δεν φαίνεται να είναι απαοτελεσματική για τα βασικά συμπτώματα της διαταραχής (Bohus et al. 2021; Storebø et al. 2020).

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ψυχοθεραπειών για την ΟΔΠ οι οποίες μπορεί να παρέχονται σε ατομική ή ομαδική μορφή ή σε συνδυασμό αυτών των δύο. Μεταξύ των ειδικών ψυχολογικών παρεμβάσεων για άτομα που έχουν διαγνωστεί με ΟΔΠ, οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες είναι: η θεραπεία εστιασμένη στη μεταβίβαση (Transference-Focused Psychotherapy), η θεραπεία με βάση την εννόηση (Mentalisation-based Treatment), η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία (ΔΣΘ, Dialectical Behaviour Therapy), η γνωσιακή αναλυτική θεραπεία (Cognitive Analytic Therapy), η θεραπεία σχημάτων (Schema-focused Therapy) και η εκπαίδευση συστημάτων για την συναισθηματική προβλεψιμότητα και την επίλυση προβλημάτων (STEPPS- System Training for Emotional Predictability and Problem Solving). Οι περισσότερες από αυτές έχουν σχεδιαστεί ως θεραπείες εξωτερικών ασθενών διάρκειας 6 έως 24 μηνών, με ατομικές συνεδρίες μία ή δύο φορές την εβδομάδα ενώ ορισμένες περιλαμβάνουν επίσης πρόσθετες συνεδρίες ομαδικής θεραπείας, ενδονοσοκομειακή ή ημερήσια θεραπευτική κοινοτική θεραπεία και ψυχοεκπαίδευση (Storebø et al., 2020).

Η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία (ΔΣΘ), η θεραπεία με βάση την εννόηση, η θεραπεία εστιασμένη στη μεταβίβαση καθώς και η θεραπεία σχημάτων έχουν σχεδιαστεί ειδικά για άτομα που πάσχουν από ΟΔΠ («εξειδικευμένες ψυχοθεραπείες») και βασίζονται σε θεωρίες σχετικά με την αιτιολογία και τους παράγοντες διατήρησης της διαταραχής ενώ έχουν δημοσιευτεί λεπτομερή πρωτόκολλα για την εφαρμογή τους (Oud et al. 2018) . Και οι τέσσερις έχει βρεθεί πως μειώνουν την αυτοκτονικότητα και τον αυτοτραυματισμό, την κατάθλιψη, το άγχος καθώς και την ανάγκη νοσηλείας και χρήσης των επειγόντων περιστατικών από ασθενείς με ΟΔΠ (Clarkin et al. 2007; Cristea et al. 2017; Linehan et al. 1991, 2015; McMain et al. 2009; Oud et al. 2018; Storebø et al. 2020). Από τις εξειδικευμένες ψυχοθεραπείες οι πιο εντατικά μελετημένες είναι η ΔΣΘ και η θεραπεία με βάση την εννόηση (Bohus et al. 2021; Storebø et al. 2020). Αυτές οι δύο θεραπείες δεν έχουν ακόμη συγκριθεί μεταξύ τους σε τυχαιοποιημένες μελέτες, αλλά από μια μη τυχαιοποιημένη σύγκριση 90 ασθενών με ΟΔΠ που έλαβαν είτε ΔΣΘ είτε θεραπεία με βάση την εννόηση βρέθηκε πιο γρήγορη μείωση των αυτοτραυματικών συμπεριφορών και βελτίωση της συναισθηματικής ρύθμισης στους ασθενείς που έλαβαν ΔΣΘ, γεγονός που θα πρέπει να επαληθευτεί σε επόμενες μελέτες (Barnicot and Crawford 2019).

Όσον αφορά τους εφήβους με ΟΔΠ έχουν εφαρμοστεί διάφορες παρεμβάσεις όπως γνωσιακή αναλυτική θεραπεία, εκπαίδευση στη ρύθμιση των συναισθημάτων, θεραπεία με βάση την εννόηση, ΔΣΘ και θεραπεία εστιασμένη στη μεταβίβαση (Chanen et al. 2020; Kaess et al. 2014). Από τις εξειδικευμένες ψυχοθεραπείες η ΔΣΘ φαίνεται να είναι αποτελεσματική παρέμβαση για τη μείωση του αυτοτραυματισμού, του αυτοκτονικού ιδεασμού και της κατάθλιψης σε έφηβους με ΟΔΠ (Fleischhaker et al. 2011; McCauley et al. 2018; Mehlum et al. 2014, 2016; Rathus and Miller 2002), ενώ η θεραπεία με βάση την εννόηση έχει δώσει μεικτά αποτελέσματα (Beck et al. 2020; Rossouw and Fonagy 2012).

Τα κριτήρια αυτά οργανώθηκαν από τους Lieb et al., 2004 σε τέσσερις τομείς ψυχοπαθολογίας καθώς οι ασθενείς που εκδηλώνουν συμπτώματα και στους τέσσερις τομείς ταυτόχρονα μπορούν να διακριθούν επιτυχώς από εκείνους με άλλες μορφές διαταραχής προσωπικότητας.

Ο πρώτος τομέας είναι η διαταραχή του συναισθήματος. Οι ασθενείς με Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (ΟΔΠ) εμφανίζουν μια σειρά από έντονα δυσφορικά συναισθήματα όπως οργή, της λύπη, της ντροπή, πανικό, τρόμο και χρόνια συναισθήματα κενού και μοναξιάς. Τα άτομα αυτά μπορούν να διακριθούν από άλλες ομάδες από το συνολικό βαθμό του πολύπλευρου συναισθηματικού τους πόνου. Μια άλλη πτυχή της συναισθηματικής τους διαταραχής είναι η τεράστια αντιδραστικότητα της διάθεσης. Οι ασθενείς συχνά μετακινούνται από μια αντιδραστική κατάσταση διάθεσης σε μια άλλη, με μεγάλη ταχύτητα, βιώνοντας αρκετές δυσφορικές καταστάσεις και περιόδους ευθυμίας κατά τη διάρκεια μιας ημέρας.

Ο δεύτερος τομέας είναι η διαταραγμένη νόηση. Οι ασθενείς εμφανίζουν τρία επίπεδα συμπτωματολογίας: α) ανησυχητικά αλλά μη ψυχωτικά προβλήματα, όπως υπερεκτιμημένες ιδέες ότι είναι κακοί, εμπειρίες αποστασιοποίησης και μη παραληρητικές υποψίες και ιδέες αναφοράς, β) ψευδώς ψυχωτικά ή ψυχωτικά συμπτώματα – δηλαδή παροδικές, περιγραφικές και κάπως βασισμένες στην πραγματικότητα παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις- και γ) αληθινές παραισθήσεις και ψευδαισθήσεις που συμβαίνει κυρίως στο πλαίσιο της ψυχωσικής κατάθλιψης. Η σοβαρή διαταραχή της ταυτότητας θεωρείται ότι ανήκει στη γνωσιακή σφαίρα, επειδή βασίζεται σε μια σειρά από λανθασμένες πεποιθήσεις – π.χ. κάποιος είναι καλός τη μια στιγμή και κακός την επόμενη.

Ο τρίτος τομέας είναι η παρορμητικότητα η οποία διακρίνεται στην σκόπιμη σωματική αυτοκαταστροφική παρορμητικότητα (αυτό-ακρωτηριασμός, αυτοκτονική επικοινωνία, απόπειρες αυτοκτονίες) και στις γενικότερες μορφές παρορμητικότητας (κατάχρηση ουσιών, διαταραγμένη διατροφή, αλόγιστες δαπάνες, απερίσκεπτη οδήγηση).

Τέλος, ο τέταρτος τομέας περιλαμβάνει τις έντονες ασταθείς διαπροσωπικές σχέσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από δύο ξεχωριστούς αλλά αλληλένδετους τύπους προβλημάτων. Το πρώτο είναι ο βαθύς φόβος της εγκατάλειψης, ο οποίος τείνει να εκδηλώνεται με απελπισμένες προσπάθειες να αποφύγει κανείς να μείνει μόνος του (π.χ. να καλεί επανειλημμένα ανθρώπους στο τηλέφωνο ή να προσκολλάται σωματικά σε αυτούς). Το δεύτερο είναι μια ταραχώδης ποιότητα στις στενές σχέσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από συχνούς καβγάδες, επανειλημμένους χωρισμούς και εξάρτηση από μια σειρά δυσπροσαρμοστικών στρατηγικών που μπορούν τόσο να θυμώσουν όσο και να τρομάξουν τους άλλους (π.χ. εξαιρετικά συναισθηματικές ή απρόβλεπτες αντιδράσεις) (Lieb et al. 2004).