Category: ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική Εικόνα

Τα άτομα με ψυχαναγκαστική καταναγκαστική προσωπικότητα είναι τελειοθηρικά, υπεύθυνα, αξιόπιστα, τακτικά και μεθοδικά, αλλά συχνά δεν μπορούν να προσαρμοστούν στις αλλαγές. Είναι υπερβολικά ευσυνείδητα, προσεκτικά και αναλύουν όλες τις πλευρές ενός προβλήματος. Δυσκολεύονται να λάβουν αποφάσεις ή ευθύνες καθώς αυτό τους προκαλεί άγχος, ενώ σπάνια αισθάνονται ικανοποίηση από τα επιτεύγματά τους. Τα άτόμα με ψυχαναγκαστική προσωπικότητα συχνά είναι πολύ επιτυχημένα, ειδικά στον τομέα των επιστημών και σε άλλα απαιτητικά πεδία, στα οποία η τάξη και η προσοχή στη λεπτομέρεια είναι απαραίτητα. Ωστόσο, δεν δεν μπορούν να λειτουργήσουν εύρυθμα σε καταστάσεις όπου δεν νιώθουν ότι διατηρούν τον έλεγχο.

Διευκρινιστικά, ο όρος «Ψυχαναγκαστική καταναγκαστική» θα μπορούσε να διαχωριστεί σε τρία επίπεδα: 1) στην Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή, 2) στον «ψυχαναγκαστικά καταναγκαστικό τρόπο ζωής», που περιλαμβάνει στοιχεία / χαρακτηριστικά της Ψυχαναγκαστικής Καταναγκαστικής Διαταραχής της Προσωπικότητας – τελειοθηρία, επιμονή, εμμονή στις λεπτομέρειες, τάξη, ακρίβεια, συστηματική εργασία κτλ., που είναι όμως στα φυσιολογικά όρια και είναι ιδιαίτερα προσαρμοστικά (π.χ. τεχνικοί, γιατροί, δικηγόροι και άλλοι επιστήμονες) και 3) στην Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή της Προσωπικότητας, όπου τα ψυχαναγκαστικά καταναγκαστικά στοιχεία / χαρακτηριστικά είναι άκαμπτα και έχουν σημαντικά αρνητική επίπτωση στην καθημερινή λειτουργία του ατόμου.

Ως διαταραχή, είναι συχνότερη στους άντρες από τις γυναίκες.

 

Ψυχαναγκαστική Καταναγκαστική Διαταραχή Προσωπικότητας – Διαγνωστικά Κριτήρια

Τα κριτήρια τα οποία παρουσιάζει ένα άτομο με ψυχαναγκαστική διαταραχή κατά DSM-V είναι τα εξής:

  1. Έχει έντονη ενασχόληση με λεπτομέρειες, κανόνες, λίστες, την τάξη, την οργάνωση ή τα προγράμματα, σε βαθμό που το κύριο σημείο της δραστηριότητας χάνεται
  2. Εμφανίζει τελειοθηρία που παρεμποδίζει την ολοκλήρωση μιας εργασίας (π.χ. το άτομο είναι ανίκανο να ολοκληρώσει μία προγραμματισμένη δουλειά επειδή δεν πληρούνται οι δικές του πολύ αυστηρές απαιτήσεις)
  3. Είναι υπερβολικά αφοσιωμένο στην εργασία και την παραγωγικότητα με αποκλεισμό των του ελεύθερου χρόνου και των φιλικών σχέσεων (που δεν εξηγείται από φανερή οικονομική ανάγκη)
  4. Είναι υπερβολικά ευσυνείδητο, και άκαμπτο σε θέματα ηθικής, ηθών ή αξιών (που δεν εξηγείται από την πολιτισμική ή θρησκευτική ταυτοποίηση του)
  5. Είναι ανίκανο να πετάξει χωρίς αξία αντικείμενα ακόμα και όταν δεν έχουν συναισθηματική αξία
  6. Είναι απρόθυμο να κάνει καταμερισμό καθηκόντων ή να δουλέψει με άλλους, εκτός εάν αυτοί υποταχθούν στον ακριβή δικό του τρόπο που κάνει τα διάφορα πράγματα
  7. Υιοθετεί ένα πολύ αυστηρό τρόπο στο ξόδεμα των χρημάτων, τόσο για τον εαυτό του, όσο και για τους άλλους τα χρήματα θεωρούνται σαν κάτι που πρέπει να φυλαχθεί για μελλοντικές ανάγκες
  8. Παρουσιάζει ακαμψία και ισχυρογνωμοσύνη

 

Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική Εικόνα

Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητα, όπως και αυτά με σχιζοειδή προσωπικότητα, είναι κοινωνικά και συναισθηματικά απομονωμένα. Επιπλέον, εμφανίζουν εκκεντρικότητες και ιδιορυθμίες στη σκέψη, στην αντίληψη και στην επικοινωνία. Παρόλο που αυτές οι εκκεντρικότητες είναι όμοιες με εκείνες των ατόμων που έχουν σχιζοφρένεια, οι περισσότεροι ενήλικοι με σχιζότυπη προσωπικότητα δεν αναπτύσσουν σχιζοφρένεια. Τα άτομα με σχιζότυπη προσωπικότητα μπορεί να έχουν και παρανοϊκές ιδέες.

Ως διαταραχή εμφανίζεται σε περίπου 3% του γενικού πληθυσμού.

 

Σχιζότυπη Διαταραχή Προσωπικότητας – Διαγνωστικά Κριτήρια

Σύμφωνα με τα κριτήρια DSM-V τα άτομα αυτά παρουσιάζουν τα ακόλουθα συμπτώματα κατά την κλινική τους εικόνα:

  1. Ιδέες συσχέτισης (αποκλείοντας τις παραληρητικές ιδέες συσχέτισης)
  2. Παράδοξες πεποιθήσεις ή μαγική σκέψη που επηρεάζουν τη συμπεριφορά και που είναι ασύμβατες με τις πολιτισμικές σταθερές (π.χ. δεισιδαιμονία, πίστη σε μαντική ικανότητα, τηλεπάθεια ή «έκτη αίσθηση» σε παιδιά και εφήβους, αλλόκοτες φαντασιώσεις ή αλλόκοτες επίμονες ενασχολήσεις)
  3. Ασυνήθιστες αντιληπτικές εμπειρίες συμπεριλαμβανόμενων και σωματικών παραισθήσεων
  4. Παράδοξο τρόπο σκέψης και παράδοξο λόγο (π.χ. ασαφή, περιστασιακό, μεταφορικό, υπερεπεξεργασμένο ή στερεότυπο)
  5. Καχυποψία ή παρανοειδή ιδεασμό
  6. Απρόσφορο ή συρρικνωμένο συναίσθημα
  7. Συμπεριφορά ή εμφάνιση που είναι παράξενη, εκκεντρική ή περίεργη
  8. Έλλειψη στενών ή έμπιστων φίλων εκτός από τους συγγενείς πρώτου βαθμού
  9. Υπερβολικό κοινωνικό άγχος που δεν ελαττώνεται με την οικειότητα και τείνει να συνδέεται με παρανοειδείς φόβους παρά με αρνητική εκτίμηση για τον εαυτό τους

 

Σχιζοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική Εικόνα

Οι άνθρωποι με σχιζοειδή προσωπικότητα παρουσιάζονται εσωστρεφείς, συνεσταλμένοι και μοναχικοί. Γενικό χαρακτηριστικό τους είναι η αποστασιοποίηση από τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Είναι συναισθηματικά ψυχροί και κοινωνικά απόμακροι, με έντονο το αίσθημα της μοναχικότητας, χωρίς ιδιαίτερες φιλικές ή κοινωνικές συναναστροφές. Μιλούν λίγο, παρασύρονται σε ονειροπολήσεις και προτιμούν τη θεωρία από την πράξη. Συχνά καταφεύγουν στην αντιμετώπιση της πραγματικότητας μέσω της φαντασίωσης.

Ως διαταραχή, εμφανίζεται στο 7,5% του γενικού πληθυσμού, και σε διπλάσια αναλογία στους άντρες από τις γυναίκες.

 

Παρανοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική εικόνα

Η συναισθηματική κατάσταση των ατόμων που πάσχουν από Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας τείνει να κυριεύεται από επιθετικότητα και έλλειψη εμπιστοσύνης. Πιο συγκεκριμένα, οι άνθρωποι με αυτή τη διαταραχή θεωρούν ότι οι άλλοι έχουν εχθρικές διαθέσεις απέναντί τους. Κατά συνέπεια, προσπαθούν πολύ να προστατευτούν και γίνονται καχύποπτοι σε οποιαδήποτε αλλαγή καταστάσεων που τους απασχολούν. Ως αποτέλεσμα δυσκολεύονται να εμπιστευτούν τους άλλους ανθρώπους, να διατηρήσουν στενούς δεσμούς, επιδεικνύουν παθολογική ζήλια, και προτιμούν την απομόνωση χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι αποδοτικοί με ό,τι καταπιάνονται. Ως διαταραχή, εμφανίζεται στο 0,5 – 2,5% του γενικού πληθυσμού και είναι πιο συχνή στους άντρες παρά στις γυναίκες.

 

 

 

 

Παρανοειδής Διαταραχή Προσωπικότητας -Διαγνωστικά κριτήρια

Το άτομο που πάσχει από Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας πληρεί τα ακόλουθα διαγνωστικά κριτήρια κατά DSM-V:

  1. Παρουσιάζει έντονη καχυποψία βασισμένη σε υποκειμενικές σκέψεις ότι οι άλλοι τον κοροιδεύουν και προσπαθούν να τον εξαπατήσουν
  2. Ασχολείται επίμονα με ανυπόστατες αμφιβολίες για την πίστη ή την αξιοπιστία φίλων ή συνεργατών
  3. Δεν εμπιστεύεται προσωπικά θέματά του στους άλλους, από αδικαιολόγητο φόβο ότι οι πληροφορίες θα χρησιμοποιηθούν κακόβουλα εναντίον του
  4. Συνηθίζει να εξάγει εσφαλμένα συμπεράσματα διαβάζοντας κρυμμένα μειωτικά ή απειλητικά μηνύματα σε καλοήθεις παρατηρήσεις ή γεγονότα
  5. Κρατά επίμονα κακία, δηλ. δεν συγχωρεί προσβολές, τραυματισμούς ή υποτιμήσεις.
  6. Γίνεται συχνά εχθρικό και αντιδρά πολύ επιθετικά σε κινήσεις ή λόγια, που το ίδιο το άτομο εκλαμβάνει ως προσβολές.
  7. Προβαίνει σε σκηνές ζηλοτυπίας σχετικά με την πίστη του (της) συζύγου ή του σεξουαλικού συντρόφου χωρίς προφανή λόγο.

Μεταιχμιακή – Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική Εικόνα

Η οριακή διαταραχή προσωπικότητας είναι από τις πιο πολυμελετημένες καθώς για πολλά χρόνια η διεθνής βιβλιογραφία είχε ασχοληθεί με την προσπάθεια να αποδώσει διαγνωστικά την μεταιχμιακή συμπτωματολογία αυτής της διαταραχής. Τα άτομα με αυτή τη διαταραχή τείνουν να βιώνουν έντονα και ασταθή συναισθήματα και διάθεση η οποία μεταβάλλεται σημαντικά και γρήγορα. Γενικά το συνασίθημά τους κλιμακώνεται πολύ γρήγορα ακόμα και από κάτι που φαινομενικά μπορεί να είναι ασήμαντο, και αποκλιμακώνεται με πάρα πολύ αργούς ρυθμούς. Ως αποτέλεσμα τα άτομα αυτά παρουσιάζουν συχνά εκρήξεις θυμού και έχουν υψηλή αυτοκτονικότητα και άλλες παρορμητικές συμπεριφορές όπως είναι η χρήση ουσιών , επικίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, αυτοτραυματισμοί, διαταραχές της πρόσληψης τροφής, υπερβολικά έξοδα. Αυτές οι συμπεριφορές συντελούν στην παροδική ανακούφιση, χωρίς όμως μακροπρόθεσμα οφέλη. Τα άτομα αυτά αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσα από την πόλωση, το όλα ή τίποτα. Αυτή η τάση οδηγεί σε μία ασταθή υποκειμενική αίσθηση του εαυτού, με αποτέλεσμα αυτά τα άτομα να δυσκολεύονται να βιώσουν οποιοδήποτε είδος ισορροπίας. Συχνά αλλάζουν δουλειές, καριέρες, σχέσεις, τόπο διαμονής, στόχους ζωής, κατά βάση με ένα παρορμητικό τρόπο. Η έντονη, λοιπόν, δυσκολία τους να ρυθμίσουν τα έντονα συναισθήματά τους φαίνεται να έχει σημαντικά αρνητική επίπτωση σε όλα τα επίπεδα της ποιότητας της ζωής τους.

 

Μεταιχμιακή – Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας – Διαγνωστικά Κριτήρια

Τα άτομα που πάσχουν από μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας παρουσιάζουν έναν εκτεταμένο τύπο αστάθειας των διαπροσωπικών σχέσεων, της εικόνας του εαυτού και των συναισθημάτων και έντονης παρορμητικότητας που αρχίζει νωρίς στην ενήλικη ζωή και είναι παρών σε μία ποικιλία καταστάσεων, όπως φαίνεται από πέντε (ή περισσότερα) από τα παρακάτω:

  1. Ξέφρενες προσπάθειες του ατόμου να αποφύγει πραγματική ή φανταστική εγκατάλειψη
  2. Ένας τύπος ασταθών και έντονων διαπροσωπικών σχέσεων που χαρακτηρίζονται από εναλλαγές μεταξύ των ακραίων περιπτώσεων της εξιδανίκευσης και της υποτίμησης
  3. Διατάραξη της ταυτότητας: έντονα και επίμονα ασταθής εικόνα ή αίσθηση του εαυτού
  4. Παρορμητικότητα σε τουλάχιστον δύο τομείς που είναι δυνητικά αυτοκαταστροφικοί (π.χ. ξόδεμα χρημάτων, σεξ, κατάχρηση ουσιών, απρόσεκτη οδήγηση, επεισόδια υπερφαγίας)
  5. Επανειλημμένη αυτοκτονική συμπεριφορά, χειρονομίες ή απειλές ή αυτοακρωτηριαστική συμπεριφορά
  6. Συναισθηματική αστάθεια οφειλόμενη σε έντονη αντιδραστικότητα της διάθεσης (π.χ. έντονη επεισοδιακή δυσφορία, ευερεθιστότητα ή άγχος που συνήθως διαρκεί για λίγες ώρες και μόνο σπάνια περισσότερο από λίγες μέρες)
  7. Χρόνια αισθήματα κενού
  8. Απρόσφορος, έντονος θυμός ή δυσκολία ελέγχου του θυμού (π.χ. συχνά ξεσπάσματα θυμού, συνεχής θυμός, επανειλημμένα το άτομο έρχεται στα χέρια)
  9. Παροδικός, σχετιζόμενος με στρες παρανοϊκός ιδεασμός ή σοβαρά διασχιστικά συμπτώματα

Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας – Κλινική Εικόνα

Οι άνθρωποι με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας παραμένουν σε μία διαρκή ενασχόληση με φαντασιώσεις ατελείωτης επιτυχίας και δύναμης του εαυτού τους, έχοντας μια υπερβολική εντύπωση για την αξία τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά σε συνδυασμό με την έλλειψη ενσυναίσθησης για τους άλλους κάνουν τις σχέσεις τους συγκρουσιακές με αποτέλεσμα να είναι συχνά επιφανειακές χωρίς πραγματική εγγύτητα. Επιδεικνύοντας την ανωτερότητά τους συχνά αισθάνονται ότι χρήζουν ειδικής αντιμετώπισης και μπορεί να προβαίνουν σε συμπεριφορά η οποία είναι αλαζονική και υπεροπτική προς τους άλλους. Επίσης, μπορεί να απορροφώνται τόσο από τα όνειρά τους χωρίς παράλληλα να προσπαθούν στην καθημερινότητά τους και χωρίς να διοχετεύουν ενέργεια στην επίτευξη στόχων. Μερικές φορές, η συμπεριφορά τους χαρακτηρίζεται από επιθετικότητα εναντίον των άλλων, καθώς έχουν ανάγκη να νιώθουν δυνατοί και να τους εκτιμούν. Ωστόσο, η μη επιδέξια επίδειξη δύναμης συνήθως φέρει τα αντίθετα αποτελέσματα, κάνοντας τους ανθρώπους που τους περιβάλλουν να μην τους αποδέχονται. Κατά συνέπεια, στις περιπτώσεις που συνειδητοποιούν ότι υπόκεινται σε περιορισμούς ή σε αίσθημα απόρριψης, η επίπτωση στη συναισθηματική τους δυσφορία μπορεί να κυμανθεί από εκνευρισμό έως και κατάθλιψη. Τέλος, η σχέση με σημαντικούς ή επιφανείς ανθρώπους τους δίνει αίσθηση αξίας, και έχουν ανάγκη την επιβράβευση των άλλων για να μπορούν να ενδυναμώνουν την εύθραυστη αυτοεκτίμησή τους.

Η διαταραχή αυτή εμφανίζεται σε λιγότερο από 1% του γενικού πληθυσμού.