BLOG

Δεκάδες άρθρα . Βελτιώστε τον τρόπο ζωής σας!

Διαταραχή Πανικού με Αγοραφοβία – Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία

Κατά τις περιπτώσεις που η Διαταραχή Πανικού συνοδεύεται από Αγοραφοβία, η θεραπεία του ατόμου σύμφωνα με τη Συμπεριφορική Παρέμβαση, εκτός από την Θεραπεία Ελέγχου του Πανικού – που αναφέρθηκε στο προηγούμενο άρθρο, πρέπει να περιλαμβάνει και “έκθεση” του ατόμου σχετικά με την αγοραφοβία η οποία περιορίζει την καθημερινή του λειτουργικότητα.

Συγκεκριμένα, μιλώντας για “έκθεση”, εννοείται ότι το άτομο θα πρέπει να βρίσκεται καθημερινά και σταδιακά για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και με συγκεκριμένο τρόπο αντιμέτωπο με τις καταστάσεις που του προκαλούν άυξηση του άγχους. Η σταδιακή έκθεση στην πραγματικότητα είναι ο πιο διαδεδομένος τύπος έκθεσης για την αγοραφοβία. Οι θεραπευόμενοι, οφείλουν να παραμείνουν κατά τη διάρκεια της έκθεσης στις καταστάσεις που τους προκαλούν άγχος μέχρι το επίπεδο του άγχους τους να αρχίσει να υποχωρεί, και παράλληλα να μην κάνουν καμιά προσπάθεια για να τις αποφύγουν. Ο βασικός ρόλος του θεραπευτή κατά τη διαδικασία αυτή είναι να σχεδιάσει την έκθεση μαζί με τους θεραπευόμενους, και να παρακολουθεί την πρόοδο. Σε όλο το διάστημα της θεραπείας, ο θεραπευόμενος πρέπει να κάνει καταγραφές του τύπου της κατάστασης στην οποία εκτίθεται, του βαθμού του φόβου ή της δυσφορίας, των συμπτωμάτων που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια της έκθεσης και της διάρκειας αυτής.

Πρακτικές διαχείρισης άγχους κατά τη μεταβατική περίοδο

Οι μεταβατικές περίοδοι στη ζωή μας είτε περιβαλλοντικά είτε από εγγενείς προσωπικούς λόγους του καθενός μας, συνήθως εκλύουν και περισσότερο άγχος. Κατά συνέπεια συχνά γεννιέται η ανάγκη για απάντηση στο απλό ερώτημα: “Τι να κάνω με το άγχος μου?”, “Είναι δυνατόν όπως είναι η κοινωνία σήμερα να μην έχουμε άγχος”?

Αρχικά θα πρέπει να θυμόμαστε ότι όπως το άγχος ξεκινά από τις καθημερινές μας πρακτικές, έτσι και η διαχείρισή του πρέπει να βασίζεται στον εαυτό μας και την καθημερινή προσπάθεια. Παρακάτω παρατίθενται 3 ασκήσεις απλές που βασίζονται στην επικέντρωση σε συνθήκες που θα μπορούσε κάποιος να κάνει σχεδόν καθημερινά:

  • Απόλαυση του καφέ στο μπαλκόνι με επίγνωση: Ο καφές αποτελεί μια καθημερινή μας δραστηριότητα την οποία οι περισσότεροι κάνουμε συνήθως μηχανικά. Η απόλαυσή του έστω για δέκα λεπτά με ένα τέταρτο του χρόνου μας είναι αρκετά σημαντική, υπό την έννοια ότι αφιερώνουμε με επίγνωση το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα για να επικεντρωθούμε στον εαυτό μας, τις σκέψεις και τις αισθήσεις ή το συναίσθημα που μπορεί να γεννά μια τέτοια διαδικασία. Απολαύστε τον καφέ στο μπαλκόνι σας και ζήστε την εμπειρία της στιγμής, του χρόνου που επιτρέπετε στον εαυτό σας να αφήσει για ένα τεταρτο τα προβλήματα και να αφιερωθεί στο εδώ και τώρα.
  • Περπάτημα στην παραλία με επίγνωση: τώρα που ανοίγει ο καιρός κάντε μια βόλτα στην παραλία δίνοντας προσοχή σε όλες σας τις αισθήσεις. Δώστε προσοχή στο τι αντιλαμβάνεστε με την όραση, την όσφρηση, την ακοή, τη γεύση ή την αφή. Προσπαθήστε να γίνετε ένα με αυτή την εμπειρία για 10 – 15 λεπτά. Ζήστε τη στιγμή γιατί είναι μοναδική. Παρατηρήστε τον τρόπο που αναπνέετε και προσπαθήστε να ξαναφέρετε την προσοχή σας σε αυτό το τοπίο και το τι αντιλαμβάνεστε με τις αισθήσεις, αν το μυαλό σας έχει την τάση να “φεύγει” σε άλλα θέματα μέσα σε αυτά τα 10-15 λεπτά.
  • Μπάνιο: Κάντε ένα μπάνιο που θα διαρκέσει 10 – 15 λεπτά. Προσπαθήστε να έχετε την προσοχή σας εκεί, στην περιποίηση του σώματός σας αλλά και στην αίσθηση που αφήνει το νερό όταν τρέχει πάνω σας. Ζήστε και απολαύστε αυτό το ένα τέταρτο αφήνοντας τις υπόλοιπες σκέψεις για μετά τη λήξη αυτής της δραστηριότητας.

Να θυμάστε ότι οι πηγές αγχόλυσης βρίσκονται στα απλά καθημερινά πράγματα που μπορεί να κάνουμε κάθε μέρα αλλά τις περισσότερες φορές τα θεωρούμε πολύ δεδομένα. Το μυστικό είναι να τους δίνουμε τη σημασία που τους αναλογεί και να σταματήσουμε να τα προσπερνάμε ως ασήμαντα!

Διαταραχή Πανικού – Συνοσηρότητα με άλλες Διαταραχές

Η Διαταραχή Πανικού όταν σχετίζεται με την Αγοραφοβία αφορά κατά το 75%-80% γυναίκες, ως συνέπεια διαφόρων κοινωνικοπολιτισμικών παραγόντων.

Συχνά η Διαταραχή Πανικού συνυπάρχει με Μείζων Καταθλιπτική Διαταραχή, στο 60%-65% περίπου των περιπτώσεων, η οποία τις περισσότερες φορές περιπλέκει τη διαταραχή πανικού και άλλες φορές προηγείται αυτής.

Δεύτερο σε συχνότητα είδος συνοσηρότητας είναι κάποια Διαταραχή Σχετιζόμενη με Ουσίες και ιδιαίτερα η κατάχρηση αλκοόλ, το οποίο τα άτομα μπορεί να χρησιμοποιούν για να ανακουφιστούν από τις προσβολές πανικού ή από το χρόνιο άγχος τους. Επίσης, κάποιοι μπορεί να τείνουν να χρησιμοποιούν κάποιο αγχολυτικό, κάνναβη ή κοκαϊνη.

Ακόμη συχνά συνυπάρχουν και άλλες αγχώδεις διαταραχές, όπως Κοινωνική Φοβία (8%-10%), Ειδική Φοβία (10%-20%), Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (25%).

Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πάσχοντες σε καθημερινή βάση συνήθως είναι αρκετές ώστε η ποιότητα ζωής τους να επηρεάζεται σε αρκετούς τομείς όσο προσπαθούν να “καλύψουν” μόνοι τους τα συμπτώματα της διαταραχής. Συγκεκριμένα, συνήθως παρατηρείται μείωση της αυτοπεποίθησης των ατόμων, απώλεια της εργασίας, εγκατάλειψη των σπουδών, απώλεια ερωτικού ενδιαφέροντος – κατά βάση ορμώμενο από το αίσθημα του φόβου “μήπως πάθω ξαφνικά κρίση πανικού”, ή ακόμη και πλήρη εγκλεισμό στο σπίτι όταν πρόκειται για χρόνιες περιπτώσεις.

Διαταραχή Πανικού – Κακοί Προγνωστικοί Παράγοντες

Η θεραπεία για τη διαταραχή πανικού μερικές φορές παρεμποδίζεται ως προς την εξέλιξή της και την αποτελεσματικότητά της. Συγκεκριμένα, ανάμεσα στους κακούς προγνωστικούς παράγοντες για την εξέλιξη της διαταραχής στον πάσχοντα συγκαταλέγονται οι ακόλουθοι:

    •Μοναχικότητα ατόμου, που συνδέεται και με τη μη αναζήτηση βοήθειας από το περιβάλλον του
    •Πρώιμη έναρξη νόσου
    •Καθυστέρηση ως προς τη χρονική στιγμή αναζήτησης ψυχοθεραπευτικής βοήθειας, που ορισμένες φορές συνδέεται και με χρονιότητα της νόσου
    •Υψηλή σοβαρότητα των Κρίσεων Πανικού και της Αγοραφοβίας, που προκαλούν μεγάλη έκπτωση στην ποιότητα ζωής του ατόμου
    •Συνοσηρότητα με Διαταραχή Προσωπικότητας
    •Συνοσηρότητα με Κατάθλιψη
    •Φτωχή απάντηση στην αρχική θεραπεία

Όλοι αυτοί οι παράγοντες οφείλουν να λαμβάνονται υπόψιν από τον εκάστοτε θεραπευτή ως προς την πορεία και εξέλιξη της θεραπείας αλλά και του θεραπευτικού σχεδιασμού σε συνεργασία με τον θεραπευόμενο

Γνωσιακή – Συμπεριφορική Θεραπεία – Μετατραυματική Διαταραχή Στρες

Η Γνωσιακή Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία για τη μετατραυματική διαταραχή άγχους περιλαμβάνει ψυχοεκπαίδευση, έκθεση, γνωσιακή αναδόμηση και τεχνικές διαχείρισης άγχους. Ο φόβος, σύμφωνα με τη Συμπεριφορική προσέγγιση, θεωρείται μια συνέπεια της κλασικής εξάρτησης, ως μια μαθημένη απάντηση σε μια μεγάλη ποικιλία αρχικά ουδέτερων ερεθισμάτων που σχετίζονται με το τραυματικό γεγονός. Η διαταραχή συντηρείται μέσω της αποφυγής του ερεθίσματος του σχετιζόμενου με το τραύμα, επειδή αυτή η αποφυγή προσφέρει στο άτομο “προστασία” ενάντια στο φόβο του.

Κατά την φάση της ψυχοεκπαίδευσης οι πάσχοντες ενημερώνονται για τη φύση της διαταραχής καθώς και για τη φύση της φυσιολογικής και της υπερβολικής απάντησης στο τραύμα.

Η έκθεση ως τεχνική παρέμβασης αποτελεί το βασικό συστατικό της Γνωσιακής Συμπεριφορικής προσεγγισης για τη μετατραυματική διαταραχή άγχους. Πρόκειται για τη δημιουργία μιας λίστας μέσω της ιεράρχησης των φοβογόνων καταστάσεων αλλά και με βάση το κίνητρο στο οποίο οι πάσχοντες εκτίθενται σταδιακά από τη λιγότερο φοβική ή μη άνετη κατάσταση στην περισσότερο φοβική κατάσταση. Τα περισσότερα προγράμματα έκθεσης περιλαμβάνουν έκθεση στη φαντασία, όπου οι πάσχοντες φαντάζονται έντονα το τραυματικό γεγονός για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα και εντός των θεραπευτικών συνεδριών αλλά και ως άσκηση για το σπίτι. Η έκθεση στην πραγματικότητα συνήθως ακολουθεί την έκθεση στη φαντασία, και περιλαμβάνει την έκθεση των θεραπευομένων σε καταστάσεις που τους υπενθυμίζουν το τραύμα. Η έκθεση γενικά προτιμάται γιατί προωθεί τη συνήθεια στους φόβους των πασχόντων και μια αίσθηση αυτοκυριαρχίας, καθώς επίσης οδηγεί σε εφαρμοσμένη αναδόμηση του τραύματος στο σύστημα μνήμης του ασθενή.

Γνωσιακή Παρέμβαση – Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Γενικά, ο ασθενής με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή χαρακτηρίζεται όχι μόνο από σημαντικές διαφοροποιήσεις στη συμπεριφορά αλλά και από συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και εκτίμησης της πραγματικότητας (Salkovskis, 1985). Όσοι πάσχουν από αυτή τη διαταραχή παρερμηνεύουν κάποιες σκέψεις τους θεωρώντας ότι είναι δυνατό να βλάψουν τους ίδιους ή τους άλλους. Η παρερμηνεία των σκέψεων συντελεί στη διατήρηση των ιδεοληψιών, και κατά συνέπεια, οι ιδεοληψίες δεν μειώνονται και δεν εξαλείφονται εξ αιτίας των στρεβλώσεων. Παράλληλα, η συντήρηση των ιδεοληψιών προκαλεί άγχος στο άτομο, για τη μείωση του οποίου αρχίζει να πράττει ορισμένες συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές τείνουν να επαναλαμβάνονται με σταθερό και συγκεκριμένο τρόπο στο χρόνο, και έτσι, ενώ πριν ήταν ουδέτερες, αρχίζουν να ενισχύονται, να επαναλαμβάνονται αποσκοπώντας στη μείωση του άγχους, και άρα να διατηρούν την ύπαρξη των τελετουργιών ( Rachmann, 1997). Για την αντιμετώπιση αυτών των παρερμηνειών, έχουν προταθεί διάφορες γνωσιακές παρεμβάσεις.

Η γνωσιακή θεραπεία, γενικότερα, επικεντρώνεται στις γνωσιακές παρανοήσεις των ιδεοψυχαναγκαστικών ασθενών, και ξεκινάει με την αναγνώριση του νοήματος που εκείνοι προσδίδουν στις σκέψεις τους και τη γνωσιακή εξήγηση των τελετουργιών τους. Γενικά, οι τελετουργίες και οι συμπεριφορές αποδυνάμωσης των συμπτωμάτων, αποτελούν προσπάθειες μείωσης της υπευθυνότητας που νιώθει το άτομο, ότι θα προκαλέσει βλάβη στον εαυτό του ή στους άλλους. Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία υποστηρίζει ότι οι ιδεοληψίες παραμένουν για όσο διάστημα αυτές οι γνωσιακές στρεβλώσεις συνεχίζονται, ενώ μειώνονται όταν αυτές οι στρεβλώσεις αποδυναμώνονται. Η αποδυνάμωση των διαστρεβλωμένων πεποιθήσεων επιτυγχάνεται μέσω της τεχνικής της γνωσιακής αναδόμησης ( Bouvard & Kaiser, 2006; Rachman, 1997; Salkovskis, 1985).

Εμπλουτισμός της Συμπεριφορικής Παρέμβασης με νεότερους τρόπους

Υπό το κράτος της ανάγκης για αύξηση της παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε πάσχοντες από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή που ζουν μακριά από τα αστικά κέντρα ή που δεν έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται έναν ειδικό ψυχικής υγείας συχνά, δημιουργήθηκαν “πακέτα αυτοβοήθειας”, δηλαδή βιβλία, προγράμματα μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, και θεραπείες μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου, πακέτα που ταυτόχρονα απελευθερώνουν χρόνο από το θεραπευτή και παράλληλα μειώνουν το κόστος της παρέμβασης.

Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων αυτοβοήθειας το άτομο αρχικά βοηθιέται να αυξήσει το κίνητρό του να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, και να αποδεχτεί ότι έχει ιδεοληψίες που δεν είναι ρεαλιστικές. Παράλληλα, καλείται να πειραματιστεί σε νέες συμπεριφορές απάντησης, ώστε να ανακαλύψει ότι οι τελετουργίες δεν είναι ο μοναδικός τρόπος για να μειώσει κανείς το άγχος του. Όταν το άτομο παραδεχθεί ότι οι ιδεοληωίες του είναι υπερβολικές και παράλογες και ότι υπάρχουν άλλοι τρόποι να μειώσει το άγχος του, αναμένεται να μειώσει αυτόματα την τάση του να προβεί σε τελετουργίες, και να βιώσει τις εμπειρίες του ως πρακτική αντιμετώπισης της διαταραχής. Η αλλαγή των τελετουργιών επιτυγχάνεται μέσω της σταδιακής έκθεσης του ατόμου στις ιδεοληψίες που του προκαλού άγχος, με τρόπο που μειώνεται η ένταση αυτή, και με σκοπό την εξοικείωση του ατόμου με αυτές, το σταμάτημα των τελετουργιών και την αντικατάστασή τους με νέες υγιείς συμπεριφορές, και τελικά τη γενίκευση των νέων μαθημένων συμπεριφορών του. Συνοψίζοντας, τα προγράμματα αυτοβοήθειας αποσκοπούν στην έκθεση του πάσχοντος στα φοβικά του ερεθίσματα, την εξοικείωση με αυτά, και κατ’ επέκταση στη μεταβολή των πεποιθήσεών του, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα τη μείωση της αμφιβολίας, της ανασφάλειας, καθώς και της δυσφορίας του θεραπευόμενου (Foa & Wilson, 2001).

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή – Αναζητώντας Θεραπεία

Γενικότερα για τις αγχώδεις διαταραχές, οι ψυχοθεραπείες που περιλαμβάνουν γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές συμπεριλαμβάνονται στις εμπειρικά τεκμηριωμένες θεραπείες, έχοντας ως βασικό τους πλεονέκτημα την ύπαρξη, σε θεωρητική βάση, μιας συνεκτικής και εμπειρικά συνεπούς σχέσης ανάμεσα στις θεραπευτικές τεχνικές και τα συμπτώματα των αγχωδ΄ψν διαταραχών που καλούνται να θεραπεύσουν (Chambless & Ollendick, 2001). Συγκεκριμένα για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η συμπεριφορική ψυχοθεραπεία έχει βρεθεί να είναι εξίσου αποτελεσματική συγκρινόμενη με συνδυαστική θεραπεία, και αφορά στην εφαρμογή των τεχνικών έκθεσης με εμποδισμό της απάντησης.

Η Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία απευθύνεται στα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής, τις ιδεοληψίες και τους καταναγκασμούς, με αποδεδειγμένα υψηλή αποτελεσματικότητα. Οι πάσχοντες εκτίθενται σταδιακά στις καταστάσες που τους προκαλούν άγχος ή δυσφορία, και στη συνέχεια καλούνται να μην τελετουργήσουν, όπως θα έκαναν σε άλλη περίπτωση προκειμένου να μειώσουν το άγχος και τη δυσφορία τους. Για παράδειγμα, εκτίθενται σε αντικείμενα που θεωρούν “βρώμικα”, και μετά δεν πλένουν τα χέρια τους. Μετά από επαναλαμβανόμενη έκθεση, η ιδεοληψία προκαλεί ολοένα και λιγότερο άγχος ως αποτέλεσμα της εξοικείωσης. Αυτή η μείωση του άγχους συνεπάγεται και μείωση της ανάγκης του ασθενούς να προβεί σε τελετουργίες. Με τον τρόπο αυτό, ο εμποδισμός της απάντησης εξυπηρετεί το σκοπό του, να αποδείξει στους πάσχοντες ότι μπορούν να αντισταθούν επιτυχώς στην παρωθητική τάση τπυς για τελετουργίες, χωρίς να υποστούν καμιά από τις συνέπειες που φοβούνται, απόδειξη που συντελεί στην ενίσχυση της αίσθησης αυτοαποτελεσματικότητας (Starcevic, 2005).

Συναισθήματα – Θυμός

16 χρόνιοι πάσχοντες ρωτήθηκαν το τι σημαίνει “θυμός” και οι απαντήσεις που έδωσαν ήταν οι ακόλουθες:

  • “αγανάκτηση”
  • “οργή”
  • “δε μιλάω”
  • “τσακώνομαι”
  • “στοχασμός”
  • “νεύρα”
  • “απομάκρυνση”
  • “έκρηξη”
  • “μη χρήση της λογικής”
  • “αδικούμαι”
  • “αγριάδα”
  • “συνωφριωμένο πρόσωπο”
  • “αρνητική διάθεση”
  • “ταράζομαι”
  • “δεν μου αρέσει κάτι”
  • “γίνομαι κακός με τον άλλο”

Ο θυμός αποτελεί ένα υγιές αλλά δυσάρεστο συναίσθημα που μπορεί ο καθένας να νιώσει σε πάρα πολλές διαφορετικές καταστάσεις της ζωής του και συνδέεται με τη βούληση και την αποφασιστικότητα κάθε ατόμου. Ορίζεται ως‘‘συναισθηματική κατάσταση που ποικίλλει σε ένταση από τον ήπιο εκνευρισμό ως την έντονη οργή και μανία’’ (Spielberger).

Οι δυσκολίες με την έκφραση αυτής της ψυχικής κατάστασης προκύπτουν γιατί το άτομο συνήθως βιώνοντας αυτό το συναίσθημα νιώθει εκτός ελέγχου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο θυμός εκφράζεται παρορμητικά και το άτομο υπό την επήρρειά του ξεσπάει είτε στους άλλους (για παράδειγμα μουτρώνει, επιτίθεται λεκτικά, βρίζει, μιλάει άσχημα, σπάει πράγματα, διώχνει ανθρώπους από το περιβάλλον του που σε κατάσταση λογικής δεν θα έδιωχνε, ασκεί σωματική βία…), είτε στον εαυτό του – αυτοκαταστροφικά (για παράδειγμα οδηγεί επικίνδυνα έχοντας νεύρα, καταναλώνει μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, απομονώνεται, …).

Ανάμεσα στις συνέπειες του θυμού συγκαταλέγονται καταστάσεις όπου το άτομο μπορεί να φοβάται το ενδεχόμενο να νιώσει και σε άλλες περιπτώσεις θυμό αν έχει χάσει τον έλεγχο, εστιάζει για κάποιο χρονικό διάστημα μόνο στην κατάσταση που το έκανε να θυμώσει, μπορεί να θυμάται και άλλα γεγονότα που το είχαν κάνει και στο παρελθόν να θυμώσει, αλλά μπορεί και να ντρέπεται μερικές φορές για τον τρόπο που εξέφρασε το θυμό του.

Παρόλα αυτά, ο θυμός αν και δυσάρεστο συναίσθημα χρειάζεται στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να εξελιχθούμε. Συγκεκριμένα αποτελεί έναν τρόπο έκφρασης κάθε ατόμου να δηλώσει τις διαφωνίες του, να διαχωρίσει τις απόψεις του, να διεκδικήσει τις επιθυμίες του, να διεκδικήσει το σεβασμό από άλλους, να εκφράσει ότι μπορεί να πονάει συναισθηματικά για κάτι, να σταματήσει τυχόν προσβολές που δέχεται, να μάθει να μη σκέφτεται άκαμπτα και να το δείχνει και στους άλλους.