BLOG

Δεκάδες άρθρα . Βελτιώστε τον τρόπο ζωής σας!

Γνωσιακή Παρέμβαση – Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή

Γενικά, ο ασθενής με ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή χαρακτηρίζεται όχι μόνο από σημαντικές διαφοροποιήσεις στη συμπεριφορά αλλά και από συγκεκριμένο τρόπο σκέψης και εκτίμησης της πραγματικότητας (Salkovskis, 1985). Όσοι πάσχουν από αυτή τη διαταραχή παρερμηνεύουν κάποιες σκέψεις τους θεωρώντας ότι είναι δυνατό να βλάψουν τους ίδιους ή τους άλλους. Η παρερμηνεία των σκέψεων συντελεί στη διατήρηση των ιδεοληψιών, και κατά συνέπεια, οι ιδεοληψίες δεν μειώνονται και δεν εξαλείφονται εξ αιτίας των στρεβλώσεων. Παράλληλα, η συντήρηση των ιδεοληψιών προκαλεί άγχος στο άτομο, για τη μείωση του οποίου αρχίζει να πράττει ορισμένες συμπεριφορές. Οι συμπεριφορές αυτές τείνουν να επαναλαμβάνονται με σταθερό και συγκεκριμένο τρόπο στο χρόνο, και έτσι, ενώ πριν ήταν ουδέτερες, αρχίζουν να ενισχύονται, να επαναλαμβάνονται αποσκοπώντας στη μείωση του άγχους, και άρα να διατηρούν την ύπαρξη των τελετουργιών ( Rachmann, 1997). Για την αντιμετώπιση αυτών των παρερμηνειών, έχουν προταθεί διάφορες γνωσιακές παρεμβάσεις.

Η γνωσιακή θεραπεία, γενικότερα, επικεντρώνεται στις γνωσιακές παρανοήσεις των ιδεοψυχαναγκαστικών ασθενών, και ξεκινάει με την αναγνώριση του νοήματος που εκείνοι προσδίδουν στις σκέψεις τους και τη γνωσιακή εξήγηση των τελετουργιών τους. Γενικά, οι τελετουργίες και οι συμπεριφορές αποδυνάμωσης των συμπτωμάτων, αποτελούν προσπάθειες μείωσης της υπευθυνότητας που νιώθει το άτομο, ότι θα προκαλέσει βλάβη στον εαυτό του ή στους άλλους. Η γνωσιακή ψυχοθεραπεία υποστηρίζει ότι οι ιδεοληψίες παραμένουν για όσο διάστημα αυτές οι γνωσιακές στρεβλώσεις συνεχίζονται, ενώ μειώνονται όταν αυτές οι στρεβλώσεις αποδυναμώνονται. Η αποδυνάμωση των διαστρεβλωμένων πεποιθήσεων επιτυγχάνεται μέσω της τεχνικής της γνωσιακής αναδόμησης ( Bouvard & Kaiser, 2006; Rachman, 1997; Salkovskis, 1985).

Εμπλουτισμός της Συμπεριφορικής Παρέμβασης με νεότερους τρόπους

Υπό το κράτος της ανάγκης για αύξηση της παροχής υπηρεσιών ψυχικής υγείας σε πάσχοντες από ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή που ζουν μακριά από τα αστικά κέντρα ή που δεν έχουν τη δυνατότητα να επισκέπτονται έναν ειδικό ψυχικής υγείας συχνά, δημιουργήθηκαν “πακέτα αυτοβοήθειας”, δηλαδή βιβλία, προγράμματα μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, και θεραπείες μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου, πακέτα που ταυτόχρονα απελευθερώνουν χρόνο από το θεραπευτή και παράλληλα μειώνουν το κόστος της παρέμβασης.

Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων αυτοβοήθειας το άτομο αρχικά βοηθιέται να αυξήσει το κίνητρό του να αντιμετωπίσει το πρόβλημα, και να αποδεχτεί ότι έχει ιδεοληψίες που δεν είναι ρεαλιστικές. Παράλληλα, καλείται να πειραματιστεί σε νέες συμπεριφορές απάντησης, ώστε να ανακαλύψει ότι οι τελετουργίες δεν είναι ο μοναδικός τρόπος για να μειώσει κανείς το άγχος του. Όταν το άτομο παραδεχθεί ότι οι ιδεοληωίες του είναι υπερβολικές και παράλογες και ότι υπάρχουν άλλοι τρόποι να μειώσει το άγχος του, αναμένεται να μειώσει αυτόματα την τάση του να προβεί σε τελετουργίες, και να βιώσει τις εμπειρίες του ως πρακτική αντιμετώπισης της διαταραχής. Η αλλαγή των τελετουργιών επιτυγχάνεται μέσω της σταδιακής έκθεσης του ατόμου στις ιδεοληψίες που του προκαλού άγχος, με τρόπο που μειώνεται η ένταση αυτή, και με σκοπό την εξοικείωση του ατόμου με αυτές, το σταμάτημα των τελετουργιών και την αντικατάστασή τους με νέες υγιείς συμπεριφορές, και τελικά τη γενίκευση των νέων μαθημένων συμπεριφορών του. Συνοψίζοντας, τα προγράμματα αυτοβοήθειας αποσκοπούν στην έκθεση του πάσχοντος στα φοβικά του ερεθίσματα, την εξοικείωση με αυτά, και κατ’ επέκταση στη μεταβολή των πεποιθήσεών του, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα τη μείωση της αμφιβολίας, της ανασφάλειας, καθώς και της δυσφορίας του θεραπευόμενου (Foa & Wilson, 2001).

Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή – Αναζητώντας Θεραπεία

Γενικότερα για τις αγχώδεις διαταραχές, οι ψυχοθεραπείες που περιλαμβάνουν γνωσιακές και συμπεριφορικές τεχνικές συμπεριλαμβάνονται στις εμπειρικά τεκμηριωμένες θεραπείες, έχοντας ως βασικό τους πλεονέκτημα την ύπαρξη, σε θεωρητική βάση, μιας συνεκτικής και εμπειρικά συνεπούς σχέσης ανάμεσα στις θεραπευτικές τεχνικές και τα συμπτώματα των αγχωδ΄ψν διαταραχών που καλούνται να θεραπεύσουν (Chambless & Ollendick, 2001). Συγκεκριμένα για την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η συμπεριφορική ψυχοθεραπεία έχει βρεθεί να είναι εξίσου αποτελεσματική συγκρινόμενη με συνδυαστική θεραπεία, και αφορά στην εφαρμογή των τεχνικών έκθεσης με εμποδισμό της απάντησης.

Η Συμπεριφορική Ψυχοθεραπεία απευθύνεται στα βασικά χαρακτηριστικά της διαταραχής, τις ιδεοληψίες και τους καταναγκασμούς, με αποδεδειγμένα υψηλή αποτελεσματικότητα. Οι πάσχοντες εκτίθενται σταδιακά στις καταστάσες που τους προκαλούν άγχος ή δυσφορία, και στη συνέχεια καλούνται να μην τελετουργήσουν, όπως θα έκαναν σε άλλη περίπτωση προκειμένου να μειώσουν το άγχος και τη δυσφορία τους. Για παράδειγμα, εκτίθενται σε αντικείμενα που θεωρούν “βρώμικα”, και μετά δεν πλένουν τα χέρια τους. Μετά από επαναλαμβανόμενη έκθεση, η ιδεοληψία προκαλεί ολοένα και λιγότερο άγχος ως αποτέλεσμα της εξοικείωσης. Αυτή η μείωση του άγχους συνεπάγεται και μείωση της ανάγκης του ασθενούς να προβεί σε τελετουργίες. Με τον τρόπο αυτό, ο εμποδισμός της απάντησης εξυπηρετεί το σκοπό του, να αποδείξει στους πάσχοντες ότι μπορούν να αντισταθούν επιτυχώς στην παρωθητική τάση τπυς για τελετουργίες, χωρίς να υποστούν καμιά από τις συνέπειες που φοβούνται, απόδειξη που συντελεί στην ενίσχυση της αίσθησης αυτοαποτελεσματικότητας (Starcevic, 2005).

Συναισθήματα – Θυμός

16 χρόνιοι πάσχοντες ρωτήθηκαν το τι σημαίνει “θυμός” και οι απαντήσεις που έδωσαν ήταν οι ακόλουθες:

  • “αγανάκτηση”
  • “οργή”
  • “δε μιλάω”
  • “τσακώνομαι”
  • “στοχασμός”
  • “νεύρα”
  • “απομάκρυνση”
  • “έκρηξη”
  • “μη χρήση της λογικής”
  • “αδικούμαι”
  • “αγριάδα”
  • “συνωφριωμένο πρόσωπο”
  • “αρνητική διάθεση”
  • “ταράζομαι”
  • “δεν μου αρέσει κάτι”
  • “γίνομαι κακός με τον άλλο”

Ο θυμός αποτελεί ένα υγιές αλλά δυσάρεστο συναίσθημα που μπορεί ο καθένας να νιώσει σε πάρα πολλές διαφορετικές καταστάσεις της ζωής του και συνδέεται με τη βούληση και την αποφασιστικότητα κάθε ατόμου. Ορίζεται ως‘‘συναισθηματική κατάσταση που ποικίλλει σε ένταση από τον ήπιο εκνευρισμό ως την έντονη οργή και μανία’’ (Spielberger).

Οι δυσκολίες με την έκφραση αυτής της ψυχικής κατάστασης προκύπτουν γιατί το άτομο συνήθως βιώνοντας αυτό το συναίσθημα νιώθει εκτός ελέγχου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο θυμός εκφράζεται παρορμητικά και το άτομο υπό την επήρρειά του ξεσπάει είτε στους άλλους (για παράδειγμα μουτρώνει, επιτίθεται λεκτικά, βρίζει, μιλάει άσχημα, σπάει πράγματα, διώχνει ανθρώπους από το περιβάλλον του που σε κατάσταση λογικής δεν θα έδιωχνε, ασκεί σωματική βία…), είτε στον εαυτό του – αυτοκαταστροφικά (για παράδειγμα οδηγεί επικίνδυνα έχοντας νεύρα, καταναλώνει μεγάλες ποσότητες αλκοόλ, απομονώνεται, …).

Ανάμεσα στις συνέπειες του θυμού συγκαταλέγονται καταστάσεις όπου το άτομο μπορεί να φοβάται το ενδεχόμενο να νιώσει και σε άλλες περιπτώσεις θυμό αν έχει χάσει τον έλεγχο, εστιάζει για κάποιο χρονικό διάστημα μόνο στην κατάσταση που το έκανε να θυμώσει, μπορεί να θυμάται και άλλα γεγονότα που το είχαν κάνει και στο παρελθόν να θυμώσει, αλλά μπορεί και να ντρέπεται μερικές φορές για τον τρόπο που εξέφρασε το θυμό του.

Παρόλα αυτά, ο θυμός αν και δυσάρεστο συναίσθημα χρειάζεται στη ζωή μας γιατί μας βοηθάει να εξελιχθούμε. Συγκεκριμένα αποτελεί έναν τρόπο έκφρασης κάθε ατόμου να δηλώσει τις διαφωνίες του, να διαχωρίσει τις απόψεις του, να διεκδικήσει τις επιθυμίες του, να διεκδικήσει το σεβασμό από άλλους, να εκφράσει ότι μπορεί να πονάει συναισθηματικά για κάτι, να σταματήσει τυχόν προσβολές που δέχεται, να μάθει να μη σκέφτεται άκαμπτα και να το δείχνει και στους άλλους.